Dạy học chủ đề Cấu trúc của tế bào theo định hướng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 Sinh học

Nội dung tài liệu: Dạy học chủ đề Cấu trúc của tế bào theo định hướng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 Sinh học

1. Phụ lục I CỘNG HÕA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi : Hội đồng sáng kiến Ngành Giáo dục. Tôi ( Chúng tôi): Ghi tên dƣới đây: Số Họ và tên Ngày, tháng, Nơi công tác Chức Trình Tỷ lệ (%) và nội dung TT năm sinh danh độ đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến Lƣu Thị Trƣờng Giáo Đại 1 Ánh 04/10/1984 THPT Mỏ 100% viên học Tuyết Trạng Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: 1. Tên sáng kiến: “Dạy học chủ đề: “Cấu trúc của tế bào” theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 – Sinh học.” - Họ và tên: Lƣu Thị Ánh Tuyết. - Điện thoại: 0987.784.774 - Email: ltatuyet.c3mt@bacgiang.edu.vn 2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: GD&ĐT – Áp dụng giảng dạy môn Sinh học. 3. Ngày sáng kiến đƣợc áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Tháng 11/2023. 4. Các tài liệu kèm theo: 4.1. Thuyết minh mô tả giải pháp và kết quả thực hiện sáng kiến: 01 cuốn 4.2. Quyết định công nhận sáng kiến: Quyết định số ./ .ngày ./ ./ .. của Hội đồng sáng kiến cấp . 4.3. Biên bản họp Hội đồng sáng kiến cấp ..: Yên Thế, ngày 18 tháng 3 năm 2024. Tác giả sáng kiến (Chữ ký và họ tên) Lƣu Thị Ánh Tuyết 1
2. Phụ lục II CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: “Dạy học chủ đề: “Cấu trúc của tế bào” theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 – Sinh học.” 2. Ngày sáng kiến đƣợc áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 29/11/2023 3. Các thông tin cần bảo mật (nếu có): Không. 4. Mô tả các giải pháp cũ thƣờng làm (nêu rõ tên giải pháp, tình trạng và nhược điểm, hạn chế của giải pháp cũ) a. Tên giải pháp cũ thƣờng làm: dạy học theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT của chƣơng trình Sinh học 2006. b. Tình trạng và hạn chế của giải pháp cũ: - Giáo viên: + Đối với chƣơng trình dạy học môn Sinh học nói chung và chủ đề “cấu trúc của tế bào” nói riêng giáo viên (GV) chủ yếu dạy theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT của chƣơng trình Sinh học 2006, hình thức thi là 100% trắc nghiệm dạng câu hỏi nhiều lựa chọn nên với nhiều câu học sinh học tủ cũng có thể dễ dàng chọn đƣợc phƣơng án đúng. + Phần củng cố, vận dụng kiến thức trong bài chủ yếu sử dụng các câu hỏi trắc nghiệm dạng nhiều lựa chọn ít sử dụng dạng câu hỏi đúng/sai và dạng câu hỏi trả lời ngắn nên việc đánh giá học sinh chƣa thực sự chuẩn xác. + Trong khoảng thời gian quy định trên lớp giáo viên không đủ thời gian để truyền tải hết nội dung kiến thức, do vậy giáo viên thƣờng chỉ truyền tải những nội dung kiến thức rất cơ bản cho học sinh, không có thời gian để luyện tập, củng cố nhiều các dạng câu hỏi cũng nhƣ khi chữa câu hỏi trắc nghiệm cũng không có nhiều thời gian phân tích kỹ từng câu hỏi cho học sinh. 2
3. - Học sinh: + Đa số học sinh không có tính tự giác, chủ động trong quá trình tự học, tự tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học cũng nhƣ ít chủ động trog việc tự tìm tài liệu trên mạng, sách tham khảo để luyện trả lời các câu hỏi trắc nghiệm và phân tích đúng sai của từng câu hỏi trắc nghiệm, khiến cho HS trở nên thụ động và khi bƣớc vào kỳ thi thƣờng thể hiện tâm lý hoang mang, không tự tin. + Học sinh (HS) khi trả lời câu hỏi nhiều lựa chọn cũng thƣờng mang tính hàn lâm, chƣa thể hiện sự sâu sắc trong việc nắm vững các kiến thức đã học. + HS chủ yếu theo định hƣớng của giáo viên, ít có sự sang tạo trong quá trình học, ít vận dụng kiến thức thực tiễn nên việc học cũng nhƣ thi cử hoàn toàn không mang tính chủ động. + Phần lớn HS coi môn Sinh học là môn phụ, không dành nhiều thời gian cho môn học, học theo kiểu đối phó, thậm chí bỏ qua và không học môn Sinh, khiến cho kết quả học tập không đƣợc cao và giáo viên cũng khó đi sâu các kiến thức của môn học, cũng nhƣ khó trong việc luyện tập các câu hỏi trắc nghiệm theo phƣơng án phân tích kỹ từng câu hỏi cho HS. 5. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến: a. Xuất phát từ tình hình chung: - Thực hiện Kế hoạch số 1780/KH-BGDĐT ngày 27/10/2023 về việc xây dựng cấu trúc và định dạng đề thi cho Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã thành lập Hội đồng xây dựng cấu trúc định dạng đề thi phục vụ kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025. Theo đó, Hội đồng đã xây dựng cấu trúc định dạng đề thi của 17 môn học, gồm: Ngữ Văn, Toán, Ngoại ngữ (tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Hàn, tiếng Nhật, tiếng Trung), Hoá học, Vật lý, Sinh học, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Tin học, Công nghệ (Công nghệ Công nghiệp và Công nghệ Nông nghiệp). Do vậy, việc dạy và học cần phải có sự thay đổi tích cực để đáp ứng theo định hƣớng mới của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. 3
4. - Cấu trúc định dạng đề thi theo định hƣớng đánh giá năng lực, phù hợp với Chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 và đƣợc thể hiện thông qua đề minh họa, bảng năng lực - cấp độ tƣ duy kèm theo. Theo đó, ngƣời học sẽ đƣợc biết đề thi gồm mấy phần, có những dạng thức câu hỏi trắc nghiệm nào, những (thành phần) năng lực nào đƣợc đánh giá trong đề minh họa. BẢNG NĂNG LỰC VÀ CẤP ĐỘ TƢ DUY ĐỀ MINH HỌA- Môn: SINH HỌC Cấp độ tƣ duy PHẦN I (18 lệnh PHẦN II (16 lệnh PHẦN III (06 lệnh Năng lực hỏi) hỏi) hỏi) Nhận Thông Vận Nhận Thông Vận Nhận Thông Vận biết hiểu dụng biết hiểu dụng biết hiếu dụng 1. Nhận thức sinh 6 3 1 1 3 2 1 học (17 lệnh hỏi) 2. Tìm hiểu thế giới 4 1 1 2 1 sống (9 lệnh hỏi) 3. Vận dụng kiến thức kĩ nàng đã học 2 1 1 3 5 1 1 (14 lệnh hỏi) Tổng (40 lệnh hỏi) 12 5 1 1 5 10 3 2 1 4
5. Đề thi Sinh học tốt nghiệp THPT từ năm 2025 (đề minh họa) (Có đề và đáp án kèm theo trong phần phụ lục) - Các câu hỏi trong đề minh họa gắn với các bối cảnh có ý nghĩa (bối cảnh có tác dụng/có giá trị nhất định đến đời sống, thực tiễn, khoa học). b. Xuất phát từ phƣơng án thi của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025: - Hiện nay, chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 chuyển phƣơng pháp giảng dạy từ truyền thụ kiến thức sang hình thành phẩm chất, năng lực cho nên sẽ đổi mới kiểm tra, đánh giá và thi cử. Mặt khác, việc thực hiện một chƣơng trình, nhiều bộ sách giáo khoa cũng đòi hỏi xây dựng đề thi phải bảo đảm ngữ liệu không theo một bộ sách riêng nào trong số các bộ sách học sinh học. Kết quả kỳ 5
6. thi tốt nghiệp THPT cũng cần bảo đảm làm căn cứ tin cậy cho công tác tuyển sinh của các trƣờng đại học. Chính vì vậy việc dạy và học cũng sẽ có sự thay đổi. - Theo phƣơng án tổ chức Kỳ thi và xét công nhận tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025 (Quyết định số 4068/QĐ-BGDĐT ngày 28/11/2023 của Bộ GDĐT), môn Ngữ Văn đƣợc tổ chức thi theo hình thức tự luận trên giấy, các môn học khác đƣợc thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan trên giấy. - Với các môn thi trắc nghiệm, có tối đa 3 dạng thức câu hỏi trắc nghiệm đƣợc sử dụng đề thi: Dạng thức 1: Câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn, (dạng thức này đã đƣợc áp dụng trong nhiều năm tại Việt Nam). Theo định dạng đề thi từ năm 2025, các môn Ngoại ngữ chỉ dùng một loại dạng thức này. Các môn trắc nghiệm còn lại có một phần dùng dạng thức này. Dạng thức 2: Câu hỏi trắc nghiệm dạng Đúng/Sai, mỗi câu hỏi có 4 ý, thí sinh phải trả lời Đúng/Sai đối với từng ý của câu hỏi. Dạng thức này đòi hỏi thí sinh phải có năng lực, kiến thức kỹ năng toàn diện mới đạt đƣợc điểm tối đa, hạn chế đƣợc việc dùng “mẹo mực” chọn đáp án từ các phƣơng án nhiễu nhƣ của dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn. Xác suất đánh ngẫu nhiên đạt điểm tối đa là 1/16, nhỏ hơn 4 lần so với dạng thức trắc nghiệm nhiều lựa chọn hiện nay. - Đây không phải là dạng câu hỏi đúng/sai truyền thống; trong đó, thí sinh phải lựa chọn một trong hai phƣơng án trả lời để khẳng định nhận định đó là đúng hay sai. - Theo định dạng mới của Bộ GD&ĐT, có 4 câu hỏi, mỗi câu hỏi gồm bốn lệnh hỏi nhằm đánh giá toàn diện hơn về một vấn đề bao gồm 4 ý (a, b, c, d) có mức độ tƣ duy tăng dần. - Thí sinh trả lời từ câu 1 đến câu 4. Trong mỗi ý a,b,c,d ở mỗi câu, thí sinh chọn đúng hoặc sai. - Bốn lệnh hỏi này tạo thành 1 câu hỏi thi nhằm đánh giá toàn diện hơn một vấn đề trong 4 ý a, b, c, d có mức độ tƣ duy tăng dần. 6
7. - Mỗi năng lực hoặc thành phần cụ thể của năng lực đều có nhiều biểu hiện, câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai nhằm đánh giá những biểu hiện của 1 năng lực hoặc các thành phần của năng lực đó. Vì vậy khi xây dựng câu hỏi ở phần II này, GV cần nhận thức rõ các biểu hiện của năng lực hoặc thành phần năng lực mà mình muốn đánh giá thông qua việc khai khác 1 nội dung (kiến thức, kĩ năng) hoặc kết hợp nhiều nội dung câu hỏi. Câu hỏi thuộc phƣơng thức này bao gồm 4 lệnh hỏi về một vấn đề hoàn chỉnh theo mức độ tăng dần của cấp độ tƣ duy. Mức độ tƣ duy tăng dần có thể nhƣ sau: - Ý 1. Lệnh hỏi nhận biết: Định nghĩa vấn đề và chỉ ra các yếu tố chính liên quan đến vấn đề. - Ý 2. Lệnh hỏi phân tích: Phân tích các yếu tố và tƣơng quan giữa chúng để hiểu rõ hơn về vấn đề. - Ý 3. Lệnh hỏi đánh giá: Đánh giá các khía cạnh và hậu quả của vấn đề, đƣa ra nhận định và đánh giá chính xác. - Ý 4. Lệnh hỏi đề xuất giải pháp: Đề xuất các giải pháp khả thi và có tính ứng dụng để giải quyết vấn đề. Ví dụ về 4 mức độ tƣ duy tăng dần Bảng dƣới đây thể hiện kết quả của một thí nghiệm điển hình về sự dung hợp tế bào giữa ngƣời và chuột trong các điều kiện khác nhau. Thí Mô tả Nhiệt độ Kết quả nghiệm 1 Dung hợp tế bào ngƣời và 370C Các protein màng chuột trộn lẫn nhau 2 Dung hợp tế bào ngƣời và 370C Các protein màng chuột, bổ sung chất ức chế trộn lẫn nhau tổng hợp ATP 3 Dung hợp tế bào ngƣời và 40C Không có sự trộn chuột lẫn protein 7
8. Từ kết quả thí nghiệm những kết luận dƣới đây Đúng hay sai ? A. Màng tế bào của hai loài khác nhau có thể trộn lẫn với nhau B. Protein màng không chuyển động trên màng tế bào. C. Nhiệt độ ảnh hƣởng đến khả năng dung hợp tê bào . D. Cần cung cấp năng lƣợng ATP cho quá trình dung hợp màng tế bào. Các bƣớc trong xây dựng câu hỏi đúng/sai: Bước 1. Xác định mục tiêu đánh giá: Trƣớc khi tạo câu hỏi thi, cần xác định rõ mục tiêu đánh giá năng lực cần đạt đƣợc. Bước 2. Xác định 4 lệnh hỏi: 4 lệnh hỏi để đánh giá mức giá mức độ tƣ duy của học sinh, bao gồm: - Lệnh hỏi nhận biết: Yêu cầu học sinh nhận biết thông tin cơ bản và định nghĩa các khái niệm. - Lệnh hỏi phân tích: Yêu cầu học sinh hiểu và giải thích các khái niệm, quy tắc hoặc quy trình. - Lệnh hỏi phân tích và đánh giá: Yêu cầu học sinh phân tích thông tin, đƣa ra nhận xét và đánh giá các quan điểm, lập luận hoặc giải đáp. - Lệnh hỏi vận dụng: Yêu cầu học sinh áp dụng kiến thức và kỹ năng đã học để giải quyết vấn đề hoặc thực hiện một nhiệm vụ cụ thể. Bước 3. Tạo câu hỏi thi: Dựa vào mục tiêu đánh giá và bốn lệnh hỏi, giáo viên có thể tạo câu hỏi thi phù hợp. Câu hỏi nên đƣợc thiết kế sao cho học sinh phải áp dụng kiến thức và tƣ duy để trả lời. Đồng thời, câu hỏi cần tăng dần mức độ tƣ duy từ nhận biết đến phân tích và đánh giá. 8
9. Bước 4. Đánh giá và phân loại: Sau khi học sinh hoàn thành bài thi, câu trả lời của học sinh sẽ đƣợc đánh giá và phân loại dựa trên mức độ tƣ duy và hiệu suất trong việc giải quyết các lệnh hỏi. Điều này giúp xác định năng lực của học sinh và đƣa ra kết quả đánh giá chính xác. Lƣu ý khi xây dựng câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai: - Khi tạo câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai điều quan trọng là phải liên kết chúng chặt chẽ với dữ liệu và thông tin đã đƣợc cung cấp qua hình ảnh, số liệu, dữ liệu, biểu đồ, sơ đồ - Khi xây dựng câu hỏi, quan trọng là liên kết các thông tin cụ thể và yêu cầu học sinh không chỉ nhớ lại thông tin mà còn phải hiểu, phân tích và áp dụng nó trong một ngữ cảnh mới. Các câu hỏi này phải dựa trên dữ liệu và hình ảnh đã đƣợc cung cấp để đảm bảo tính chính xác và liên quan. Dạng thức 3: Câu hỏi trắc nghiệm dạng trả lời ngắn. Dạng thức này gần với dạng câu hỏi tự luận, đƣợc đánh giá thông qua kết quả cuối cùng mà thí sinh phải tự điền vào phiếu trả lời. Dạng thức này đòi hỏi thí sinh phải có năng lực, kiến thức kĩ năng chắc chắn, hạn chế đƣợc việc dùng “mẹo mực” chọn đáp án từ các phƣơng án nhiễu nhƣ của dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn. - Đề thi minh hoạ kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 có sự thay đổi cả về cấu trúc và định dạng để thích ứng với chƣơng trình giáo dục phổ thông mới, trong đó có thêm các định dạng mới cho thi trắc nghiệm. Cụ thể, đề thi có thêm hai dạng trắc nghiệm mới gồm trắc nghiệm trả lời Đúng/Sai và trắc nghiệm trả lời ngắn bên cạnh dạng thức chọn một trong 4 phƣơng án nhƣ truyền thống sẽ đánh giá chính xác hơn năng lực học sinh. Hai dạng thức trắc nghiệm mới qua thử nghiệm thực tế cho thấy phù hợp với việc thiết kế đề thi theo định hƣớng đánh giá năng lực, đồng thời nâng cao khả năng phân loại thí sinh. - Tại thời điểm này, Chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018 mới thực hiện đến lớp 11, do vậy các nội dung kiến thức đƣợc sử dụng trong các đề minh họa chủ yếu thuộc lớp 10 và 11. Chính vì vậy, kế hoạch đổi mới phƣơng pháp dạy học chính là điều cực kỳ điều cần thiết trong môi trƣờng học tập nhƣ hiện nay. Qua 9
10. đó chúng ta cũng thấy đƣợc vai trò quan trọng, vị trí hàng đầu của giáo dục đó chính là đổi mới cách dạy học, để có thể đáp ứng một cách năng động hơn và hiệu quả hơn. Từ đó cũng trực tiếp hơn với những nhu cầu của sự phát triển đối với đất nƣớc. - Mỗi giáo viên cần phải xác định đƣợc định hƣớng ra đề thi của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025 để đổi mới trong phƣơng pháp dạy và học sao cho phù hợp. c. Xuất phát từ đặc thù của môn học - Đặc thù môn Sinh học có nhiều câu hỏi vận dụng mang tính thực tiễn nên các câu hỏi đúng/sai liên quan đến thực tiễn cũng giúp HS vừa có thêm nhiều kiến thức thực tiễn, đồng thời cũng giúp HS khắc sâu kiến thức bài học. d. Xuất phát từ thực tế nói chung của trƣờng THPT Mỏ Trạng Về phía giáo viên: - Nhà trƣờng đã quán triệt tất cả các giáo viên phải đổi mới phƣơng pháp giảng dạy, đổi mới kiểm tra đánh giá sao cho đáp ứng đƣợc yêu cầu mới. và đặc biệt là phải nâng cao đƣợc chất lƣợng giảng dạy chính khoá, để giúp cho học sinh nắm vững đƣợc kiến thức cơ bản trên cơ sở đó mới ứng dụng đƣợc vào những bài tập mang đặc trƣng là phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. - Các phƣơng pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh cũng nhƣ việc rèn luyện tính tự học của học sinh ít đƣợc giáo viên chú trọng, khiến cho học sinh kém năng động, bị gò bó trong tƣ duy, ít sáng tạo và không theo kịp thời cuộc. Chính vì vậy, cần phải thay đổi phƣơng pháp dạy học để phù hợp với thời cuộc. - Các giáo viên cần chủ động xây dựng kế hoạch giảng dạy theo hƣớng gọn hơn, tập trung vào những mạch kiến thức quan trọng, để học sinh dễ tiếp thu bài học hơn. Với dạng thức đề thi mới, sẽ hạn chế tình trạng học sinh “học tủ”. Do đó, cùng với việc đổi mới trong giảng dạy, các giáo viên cũng thực hiện đổi mới kiểm tra đánh giá thƣờng xuyên, đánh giá giữa kỳ và cuối kỳ phù hợp với định hƣớng của đề thi minh hoạ. 10
11. Về phía học sinh: - Chất lƣợng đầu vào thấp, học sinh chủ yếu con em dân tộc, nhận thức của các em rất chậm nên các em không có hứng thú với việc học, đặc biệt là bộ môn Sinh học, do vậy cần phải thay đổi phƣơng pháp dạy học để các em có thể tiếp cận tốt hơn với định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Từ những lý do trên, tôi mạnh dạn thực hiện sáng kiến: “Dạy học chủ đề: “Cấu trúc của tế bào” theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 – Sinh học.” 6. Mục đích của giải pháp sáng kiến - Sáng kiến này giúp học sinh làm quen dần với các dạng câu hỏi theo định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. - Trong sáng kiến mới này đòi hỏi GV phải là nhà sƣ phạm chuyên nghiệp so với cách học theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT hiện nay. GV phải liên tục đổi mới phƣơng pháp, đổi mới cách thức dạy và hỏi HS, đồng hành cùng với học sinh, cung cấp cho các em những thông tin chuẩn xác trong việc phân tích các câu hỏi đúng/sai. GV cần kết nối mỗi thành viên trong lớp để nâng cao việc học tập. Đồng thời, GV cũng cần cộng tác với nhau, cùng suy nghĩ và chịu trách nhiệm trong việc cải tiến phƣơng thức dạy và học. - Trong sáng kiến “Dạy học chủ đề: “Cấu trúc của tế bào” theo định hƣớng thi tốt nghiệp THPT năm 2025 – Sinh học” gồm các giải pháp nhỏ sau: Giải pháp 1: Tìm kiếm kiến thức (Thực hiện trước giờ học) - Giải pháp này sẽ giúp HS có định hƣớng học tập tại nhà theo phƣơng pháp dạy học đảo ngƣợc, qua đó sẽ tối ƣu hóa thời gian ở lớp. GV xác định rõ nội dung và mục đích bài học cho HS, còn HS chủ động tìm kiếm, khám phá, lĩnh hội các kiến thức từ đó nâng cao tính chủ động, tích cực và sáng tạo ở học sinh. Đồng thời, giáo viên cho HS trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm dạng I (trắc nghiệm nhiều lựa chọn) theo định hƣớng mới của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Giải pháp 2: Củng cố kiến thức (Thực hiện trong giờ học) 11
12. - Trong giải pháp này, giáo viên và HS sẽ thực hiện tại lớp. Giáo viên sẽ giúp HS củng cố và khắc sâu lại các kiến thức của bài học mà HS đã đƣợc chuẩn bị tại nhà. Sau đó sẽ đƣợc củng cố kiến thức thông qua 3 dạng câu hỏi: câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn, câu hỏi trắc nghiệm dạng đúng/sai, câu hỏi trắc nghiệm dạng trả lời ngắn. Giải pháp 3: Hệ thống kiến thức (Thực hiện sau giờ học) - Cuối tiết học trên lớp, giáo viên sẽ hƣớng dẫn học sinh tự hệ thống các kiến thức của cả bài, đồng thời giáo viên chuẩn bị hệ thống các câu hỏi liên quan đến bài học để giúp HS tự luyện tập và hệ thống kiến thức theo đúng định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Ngoài ra, GV hƣớng dẫn HS chuẩn bị bài cho tiết học sau. Giải pháp này cũng sẽ giúp học sinh có định hƣớng cụ thể, rõ ràng cho việc học tập của mình, nâng cao đƣợc ý thức tự học, tự tìm tòi các kiến thức trên mạng và các kiến thức thực tế liên quan đến bài học. 7. Nội dung: 7.1. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến 7.1.1. Tính mới của sáng kiến: - Điểm mới của sáng kiến là giúp cho HS vừa có thể nắm đƣợc nội dung cốt lõi của bài học mới, vừa có nhiều thời gian luyện tập, củng cố kiến thức và nâng cao đƣợc năng lực tƣ duy của bản thân, tự tin tiếp cận phƣơng án thi theo định hướng thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Giáo viên thuận lợi hơn trong việc đánh giá học sinh; kiểm tra đƣợc đồng thời bốn biểu hiện năng lực trong cùng câu hỏi kết hợp với quy tắc tính điểm tạo nên tính phân loại rất cao; thi trắc nghiệm nhƣng có tƣ duy làm bài nhƣ bài tự luận. 7.1.2. Thuyết minh giải pháp mới Tôi tiến hành thực hiện giải pháp với HS lớp 10A1 của trƣờng THPT Mỏ Trạng năm học 2023 – 2024 với 3 giải pháp nhỏ cụ thể nhƣ sau: 7.1.2.1. Giải pháp 1: * Tên giải pháp: Tìm kiếm kiến thức (Thực hiện trước giờ học): * Nội dung: 12
13. Gv giúp HS có định hƣớng học tập tại nhà theo hƣớng dẫn của GV. * Các bƣớc tiến hành thực hiện giải pháp: Bước 1: Giáo viên chuẩn bị hệ thống video sƣu tầm trên youtube liên quan đến bài học trong chủ đề “Cấu trúc của tế bào”. Bài 7: Tế bào nhân sơ và tế bào nhân thực Video 1: Video 2: Video 3: Bài 8: Cấu trúc của tế bào nhân thực. Video 4: Video 5: Bước 2: Giáo viên định hƣớng việc tìm hiểu bài ở nhà và nộp bài lại cho giáo viên theo dõi và kiểm tra việc thực hiện của các HS. (Phụ lục 1) Bước 3: - Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi khảo sát phần tự học ở nhà của học sinh gồm 10 câu hỏi dạng trắc nghiệm nhiều lựa chọn (phần I) theo định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025 đƣa lên phần mềm Azota, gắn link dƣới video bài giảng hoặc gửi link Azota qua nhóm lớp zalo để học sinh có thể truy cập và làm sau khi xem video. (Phụ lục 2). Trong bƣớc này, giáo viên có thể phát phiếu câu hỏi cho những HS không có điện thoại hoặc gia đình không có mạng Internet. 13
14. HS nộp vở chuẩn bị bài mới cho tiết học 14
15. Khảo sát HS chuẩn bị bài tại nhà trên Azota Thống kê phần khảo sát HS chuẩn bị bài * Kết quả khi thực hiện giải pháp: - Giáo viên: + Chủ động và linh hoạt hơn trong việc truyền tải các kiến thức cho học sinh không chỉ ở trên lớp mà có thể thông qua online để học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận kiến thức. 15
16. + Chủ động hơn trong việc rèn luyện cho học sinh các kiến thức mới, tiếp cận gần hơn với định hƣớng thi của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. + Việc chuẩn bị bài của giáo viên sẽ trở nên đa dạng hình thức hơn, ngoài việc hƣớng dẫn học sinh tìm hiểu kiến thức, giáo viên còn cần chuẩn bị các dạng câu hỏi cho HS tự luyện tập theo định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Cụ thể thông qua số liệu: Số câu Câu hỏi chuẩn bị bài dạng I – Trắc Số hỏi chuẩn nghiệm nhiều lựa chọn Tên bài video bị bài sƣu tầm Nhận biết Thông hiểu Vận dụng mới Bài 7: Tế bào nhân 3 10 4 4 2 sơ và tế bào nhân thực Bài 8: Cấu trúc của tế 2 10 4 4 2 bào nhân thực - Học sinh: + HS bƣớc đầu hình thành và làm quen dần với các dạng câu hỏi mới, giúp học sinh có tâm lý tốt, tự tin và chuẩn bị tốt cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sắp tới của các em. + Hứng thú hơn với việc chuẩn bị bài mới. Tích cực hơn, chủ động hơn và hào hứng với tiết học hơn. + Hình thành năng lực tự học, rèn luyện các kĩ năng nghiên cứu và tổng hợp kiến thức cho học sinh. 16
17. + Rèn luyện kĩ năng công nghệ, làm việc trên môi trƣờng số cho học sinh. + Học sinh đƣợc tìm hiểu các kiến thức của bài học trên học liệu online - Tiến hành khảo sát HS lớp 10A1 có 41 học sinh trƣớc khi thực hiện giải pháp và sau khi thực hiện giải pháp: Nội dung Trƣớc khi thực hiện Sau khi thực hiện giải giải pháp pháp Chủ động chuẩn bị bài Số học sinh thực hiện: Số học sinh thực hiện: mới 2/41 41/41 Chủ động tìm hiểu các Số học sinh chủ động Số học sinh chủ động tìm tài liệu liên quan đến tìm hiểu: 5/41 hiểu: 35/41 bài mới Làm các câu hỏi trắc Số học sinh thực hiện: Số học sinh thực hiện: nghiệm liên quan bài 0/41 41/41 học 7.1.2.2. Giải pháp 2: * Tên giải pháp: Củng cố kiến thức (Thực hiện trong giờ học): * Nội dung: Giáo viên cùng học sinh thảo luận, thực hành, vận dụng để giải quyết vấn đề, củng cố và nâng cao nội dung kiến thức bài học thông qua hoạt động nhóm và phân tích kỹ dạng câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai, câu hỏi trắc nghiệm dạng trả lời ngắn. * Các bƣớc tiến hành thực hiện giải pháp: Bước 1: Giáo viên tạo tâm thế vào bài, nhận xét, thảo luận về quá trình, kết quả chuẩn bị các nhiệm vụ học tập của học sinh mà giáo viên đã giao. Bước 2: Giáo viên giúp HS đƣợc khắc sâu thêm về các kiến thức, kĩ năng mới hình thành ở giai đoạn trƣớc giờ học và hình thành một số kiến thức, kĩ năng mới (mức độ hiểu và vận dụng) thông qua các hoạt động học tập, thảo luận, tƣơng tác với bạn cùng lớp và giáo viên. 17
18. Bước 3: Giáo viên cho HS hoạt động nhóm hoàn thành phiếu học tập, trong phần này giáo viên kết hợp nâng cao kiến thức bài học cho HS bằng hệ thống câu hỏi dạng II: câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai. Bước 4: Giáo viên cho HS tự trình bày sản phẩm hoạt động của nhóm, chính xác hóa kiến thức, đồng thời chú trọng, phân tích kỹ các câu hỏi trắc nghiệm đúng/sai cho HS hiểu bản chất câu hỏi và từng ý của câu hỏi. Bước 5: Tiếp tục củng cố kiến thức thông qua trò chơi Quizzizz và phần vận dụng với 2 dạng câu hỏi: Trắc nghiệm nhiều lựa chọn và trắc nghiệm dạng trả lời ngắn. HS tích cực hoạt động nhóm trong giờ học môn Sinh học tại lớp 10A1 18
19. HS thực hiện phần củng cố kiến thức bài học trên phần mềm Quizizz * Kết quả khi thực hiện giải pháp: Bảng số liệu so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện giải pháp: Kết quả khảo sát khi áp dụng giải pháp tại lớp 10A1với sĩ số Hs là 41: (cho điểm từ 1 đến 4, tƣơng ứng đánh giá từ thấp nhất đến cao nhất) Nội dung các ý hỏi tập trung vào hệ thống câu hỏi, Mức đánh giá Điểm bài tập của chủ đề “Cấu trúc của tế bào” mà các em trung 1 2 3 4 đã đƣợc làm, chữa bài và thông báo kết quả. bình 1. Các câu hỏi trắc nghiệm bám sát theo mục tiêu, YCCĐ* của bài học hoặc tƣơng tự các câu hỏi, bài 0 5 16 20 3.37 tập gợi ý trong SGK. 2. Hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm nhiều lựa chọn 0 5 13 23 3.44 giúp các em dễ dàng lựa chọn hơn các câu hỏi khác. 3. Các câu hỏi trắc nghiệm dạng đúng/sai dễ phân hóa HS hơn các câu hỏi khác và đánh giá năng lực 0 3 12 26 3.56 HS chính xác hơn. 19
20. 4. Các câu hỏi trắc nghiệm dạng trả lời ngắn không 0 7 14 20 3.32 quá khó nếu đã nắm chắc kiến thức cơ bản. 5. Ba dạng câu hỏi theo định hƣớng thi của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025 giúp 0 4 15 22 3.44 các em tự kiểm tra, đánh giá đƣợc kiến thức, năng lực của bản thân. 6. Em có đề xuất gì với thầy - cô về các câu hỏi, bài tập tƣơng tự nhƣ đối với chủ đề này (các em ghi rõ ý kiến - câu này không đánh giá theo điểm) + 100% học sinh đều đề xuất thầy-cô ra câu hỏi, bài tập theo hình thức tƣơng tự. (Chú thích YCCĐ*: Yêu cầu cần đạt) - Từ Bảng tổng hợp cho thấy, học sinh có phản hồi tích cực sau khi áp dụng sáng kiến, hầu hết các em đều đánh giá cao mức độ phù hợp của hệ thống câu hỏi theo định hƣớng thi của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. Giúp các em xác định đúng mục tiêu YCCĐ, định hƣớng việc học tập trong thời gian tiếp theo, các em nắm bắt bản chất tốt hơn và có thể tự kiểm tra, đánh giá đƣợc kiến thức của bản thân đồng thời giúp HS tự tin tiếp cận hình thức thi theo hƣớng mới của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. 7.1.2.3. Giải pháp 3: * Tên giải pháp: Hệ thống kiến thức (Thực hiện sau giờ học): * Nội dung: - Vào cuối tiết học trên lớp, giáo viên sẽ hƣớng dẫn học sinh tự hệ thống các kiến thức của cả bài, đồng thời giáo viên sẽ chuẩn bị hệ thống các câu hỏi liên quan đến bài học để giúp HS tự luyện tập và hệ thống kiến thức theo đúng định hƣớng của Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông từ năm 2025. * Các bƣớc tiến hành thực hiện giải pháp: Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ về nhà cho HS bằng phiếu câu hỏi trắc nghiệm gồm đủ 3 dạng câu hỏi theo định hƣớng thi của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025. 20