Một số biện pháp rèn kĩ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực cho học sinh Trung học phổ thông

Nội dung tài liệu: Một số biện pháp rèn kĩ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực cho học sinh Trung học phổ thông

1. SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BẮC GIANG TRƢỜNG THPT LÝ THƢỜNG KIỆT BÁO CÁO BIỆN PHÁP THAM GIA HỘI THI GIÁO VIÊN CHỦ NHIỆM GIỎI CẤP TỈNH CHU KỲ 2020-2024 Tên giải pháp: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG KIỂM SOÁT CẢM XÚC TIÊU CỰC CHO HỌC SINH THPT Giáo viên: Nguyễn Thị Thảo Đơn vị công tác: Trường THPT Lý Thường Kiệt VIỆT YÊN 2024 VIỆT YÊN 2021
2. 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Trung học phổ thông THPT Giáo viên chủ nhiệm GVCN Thể dục thể thao TDTT Giáo viên GV Học sinh HS
3. 3 MỤC LỤC NỘI DUNG TRANG A. ĐẶT VẤN ĐỀ . 4 B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ . 6 I. Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở trƣờng thpt lý thƣờng 6 kiệt................................................................................................................ 1. Ưu điểm .. 6 2. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế . 6 2.1. Hạn chế . 6 2.2. Nguyên nhân . 11 2.2.1. Về phí học sinh..................................................................................... 11 2.2.2. Về phía nhà trường 12 2.2.3. Về phía gia đình 13 2.2.4. Về phía xã hội 14 II. Những biện pháp giúp nâng cao nhận thức về kiểm soát cảm xúc và 14 hạn chế cảm xúc tiêu cực cho học sinh trƣờng THPT Lý Thƣờng Kiệt. 1. Biện pháp 1. Đối với bản thân học sinh 14 2. Biện pháp 2. Đối với gia đình học sinh 16 3. Biện pháp 3. Đối với GVCN 17 3.1. Nắm bắt đầy đủ thông tin,tìm hiểu từng đối tượng học sinh. 17 3.2.Tăng cường giáo dục đạo đức, giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh. 19 3.3. Đa dạng hóa giờ học hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp 21 3.4. Giáo dục học sinh bằng phương pháp kỉ luật tích cực, nói không với 23 xâm phạm thân thể và xúc phạm nhân phẩm học sinh. 4. Biện pháp 4. Đối với nhà trường 25 C. MINH CHƢNG VỀ HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP 30 D. CAM KẾT 32
4. 4 A. ĐẶT VẤN ĐỀ Nhà truyền cảm hứng Israelmore Ayivor từng nói: “Nụ cười có thể hàn gắn mọi thứ, còn sự tức giận có thể giết chết hàng triệu điều. Cái bắt tay có thể động viên hàng chục người, trong khi cái chỉ tay khiến hàng ngàn người rời xa bạn”. Câu nói như một lời khẳng định chắc nịch về giá trị, ý nghĩa của nụ cười trong cuộc sống. Đúng vậy, ai trong chúng ta cũng đều nhận thức được hậu quả khôn lường của việc không giữ đƣợc bình tĩnh và mất lý trí do nông nổi nhất thời gây nên. Và cách duy nhất mà chúng ta có thể hạn chế những hệ quả đó xảy ra chính là bản thân phải biết cách kiểm soát cảm xúc của mình. Cuộc sống con người nói chung và học sinh nói riêng luôn phải đối mặt với nhiều loại cảm xúc, từ những cảm xúc tích cực đến những cảm xúc tiêu cực. Cảm xúc tiêu cực là bất kỳ cảm giác nào gây ra đau khổ và buồn bã. Những cảm xúc này có thể khiến bạn không thích bản thân hoặc người khác, làm giảm sự tự tin, lòng tự trọng và giảm nhiệt huyết đối với cuộc sống. Cảm xúc tiêu cực xảy đến rất đa dạng, có thể là ghét, tức giận, ghen tị và buồn bã. Trong bối cảnh phù hợp, những cảm giác này là hoàn toàn tự nhiên nên nó ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống cũng như việc học tập của học sinh. Những cảm xúc nảy sinh và biến đổi liên tục trong quá trình tham gia học tập, quan hệ gia đình, xã hội, bạn bè. Do vậy khi chúng ta không làm chủ được cảm xúc của mình sẽ tạo nên những thói quen tiêu cực như việc hay than vãn về cuộc sống, cảm thấy bất lực, bức xúc, tiêu cực không lối thoát về một vấn đề gì đó nhất là ở lứa tuổi rất khó cân bằng cảm xúc như lứa tuổi học sinh THPT. Với người lớn, khi buồn đau, sợ hãi, tức giận, sầu muộn, thịnh nộ, khó chịu, bực bội, cô đơn, ghê tởm, nhục nhã, hổ thẹn, cảm thấy có tội, ham muốn, đau khổ những cảm xúc tiêu cực này khiến cho người trưởng thành còn mất khá nhiều thời gian mới cân bằng được, huống chi là các em tuổi 15 – 18. Khi các cảm xúc tiêu cực tìm đến, nếu chúng ta không có cách xử lí những cảm xúc tiêu cực này thì chắc chắn tâm lí sẽ luôn không ổn. Tất cả những mối quan hệ tốt đẹp mà ta cất công xây đắp sẽ tan thành mây khói sau những cuộc cãi vã, những lời nói thiếu suy nghĩ, những hành động bột phát khi nóng giận. Nếu tâm trạng chúng ta như một quả bong bóng, mỗi
5. 5 ngày chất chứa thêm những muộn phiền, khổ đau, giận dữ, rồi đến một lúc nào đó chắc chắn nó sẽ nổ tung Đó có thể là trầm cảm, đó có thể là tự làm tổn thương mình, thậm chí là tự hủy hoại bản thân Qua nhiều năm chủ nhiệm và giảng dạy tại trường THPT lý Thường Kiệt, TX Việt Yên, Tỉnh Bắc Giang, tôi nhận thấy trong những năm gần đây thường xuyên xảy ra hiện tượng học sinh có những hành vi bột phát, tiêu cực về học tập cũng như trong cuộc sống, trong quan hệ bạn bè. Xuất phát từ thực trạng trên, tôi thấy việc nghiên cứu để giúp các em học sinh có nhận thức, thái độ và hành động đúng đắn về khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân để hạn chế những cảm xúc, hành vi tiêu cực trong học đường là vô cùng quan trọng. Điều này góp phần tạo nên môi trường học đường an toàn, lành mạnh, tiến bộ. Vì vậy tôi quyết định lựa chọn giải pháp: “Một số biện pháp rèn kĩ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực cho học sinh Trung học phổ thông”.
6. 6 B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Thực trạng công tác chủ nhiệm ở trƣờng THPT Lý Thƣờng Kiệt 1. Ưu điểm Trường THPT Lý Thường Kiệt nằm trên địa bàn xã Tiên Sơn , một trong những xã có dân cư phân bố không đều, trên 90% dân số làm nông nghiệp. Học sinh của trường chủ yếu là con em xuất thân từ gia đình nông thôn , có điều kiện kinh tế còn khó khăn. Năm học vừa qua ,thực hiện nhiệm vụ giáo dục của ngành, nhà trường đã tổ chức nhiều hoạt động giáo dục như: giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, xây dựng trường học hạnh phúc để giúp các em hạn chế những cảm xúc tiêu cực ,tạo điều kiện thuận lợi cho các em đạt kết quả học tập tốt hơn. Ngoài ra nhà trường đã khuyến khích,động viên các thầy cô tham gia nhiều lớp tập huấn cả trực tiếp lẫn online do Sở GD và ĐT Bắc Giang tổ chức để bồi dưỡng cho cán bộ quản lý, giáo viên đặc biệt là các giáo viên chủ nhiệm về các hoạt động hướng nghiệp, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh . Ban giám hiệu nhà trường vô cùng quan tâm chú trọng tới việc giáo dục đạo đức và kĩ năng sống cho học sinh phổ thông thông qua việc tích hợp trong các môn học văn hóa, các giờ sinh hoạt lớp, chào cờ và hoạt động trải nghiệm. Nhà trường và Đoàn Thanh Niên đã thành lập rất nhiều câu lạc bộ như: CLB thể thao, CLB âm nhạc, CLB tiếng Anh, CLB bóng đá, bóng bàn, CLB giành cho những người đam mê đọc sách.... và đặc biệt nhà trường đã thành lập tổ tư vấn tâm lý cho các em gặp các vấn đề trong cuộc sống, hướng dẫn, tư vấn kĩ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực cho các em học sinh. Mục đích để tạo sân chơi thú vị cho các em, giúp các em tự tin thoải mái, tránh căng thẳng trong các giờ học và kiểm soát được các cảm xúc tiêu cực. Đa số các học sinh trong trường đều biết quan tâm, đoàn kết với bạn bè. Các em đều là người dễ chia sẻ cảm xúc với giáo viên và bạn bè, biết cách kiểm soát cẳm xúc của bản thân mình. 2. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế 2.1. Hạn chế  Tiến hành điều tra và khảo sát thực trạng.
7. 7 Trong nhiều năm học vừa qua đã xảy ra nhiều vụ việc liên quan đến việc học sinh chưa kiềm chế được cảm xúc tiêu cực của mình, dẫn dến những hậu quả không mong muốn tại các trường THPT trên cả nước nói chung. Qua điều tra ngẫu nhiên 200 học sinh ở cả 3 khối 10, 11, 12 trường THPT Lý Thường Kiệt về cảm xúc tiêu cực với nội dung câu hỏi: “Em thường hay gặp cảm xúc tiêu cực gì?” tôi thấy rằng các bạn học sinh thường gặp phải các cảm xúc tiêu cực sau: Buồn bã, lo âu, sợ hãi, giận dữ, căm phẫn, tuyệt vọng, Cảm Buồn Lo âu (%) Sợ hãi (%) Giận dữ Căm phẫn xúc bã(%) (%) (%) Số 30 35 10 20 5 lƣợng Bảng 1: Thống kê các loại cảm xúc tiêu cực mà học sinh thường gặp Những cảm xúc đó thường được biểu hiện ra bên ngoài cụ thể qua các thái độ: hay cáu gắt với mọi người xung quanh, hay bị mất kiểm soát cảm xúc, nóng giận nên vô lễ với thầy cô, cha mẹ và hay xích mích với bạn bè, ngại giao tiếp với mọi người xung quanh, thậm chí còn có nhiều bạn có ý định tự tử khi gặp phải những vấn đề tiêu cực trong các mối quan hệ trong cuộc sống, kết quả học tập không được như ý. Đặc biệt, phổ biến và đáng quan tâm hơn cả là tình trạng học sinh thường vì những mâu thuẫn với bạn bè, không kiểm soát được cảm xúc mà dẫn đến bạo lực học đường, đánh nhau gây thương tích thân thể và để lại di chứng tâm lý cho nhiều bạn học sinh.
8. 8 Hình ảnh minh họa học sinh THPT Lý Thường Kiệt mất bình tĩnh, không kiểm soát được hành động tại trường học. Thực trạng về việc học sinh chưa kiểm soát được cảm xúc tiêu cực của mình rất phổ biến ở các lứa tuổi nhưng ở cấp THPT chiếm tỉ lệ cao hơn cả. Thật sự vấn đề về cảm xúc tiêu cực của học sinh đang rất đáng báo động. Để đánh giá thực trạng nhận thức về việc kiểm soát cảm xúc của học sinh, tôi đã làm cuộc khảo sát nhỏ với 200 học sinh ở cả 3 khối tại trường THPT Lý Thường Kiệt. Khối 10: 70 em, khối 11: 70 em, khối 12: 60 em với 3 câu hỏi sau. Câu 1: Theo em nghĩ việc kiểm soát cảm xúc có cần thiết hay không? Câu 2: Khi bị người khác xúc phạm, tỏ thái độ không tôn trọng em, em có bức xúc không ? Câu 3: Em thường làm gì để giúp hạn chế cảm xúc tiêu cực cho bản thân?  Nhận xét kết quả khảo sát Sau khi thu thập, ghi chép và phân tích các câu trả lời phỏng vấn sâu. Đặc biệt về các giải pháp cộng với việc phân tích kết quả điều tra tôi đưa ra kết luận sau:
9. 9 STT Câu Rất cần Cần Thỉnh Hiếm Không hỏi thiết/bức thiết/Bức thoảng(%) khi(%) bao giờ xúc( %) xúc(%) (%) 1 1 75 20 3 2 0 2 2 95 5 0 0 0 Bảng 3: Thống kê thực trạng và hiểu biết của học sinh về kiểm soát cảm xúc. Mức độ 3% 2% 0% 20% Rất cần thiết Cần thiết Thỉnh thoảng Hiếm khi Không bao giờ 75% Biểu đồ 1. Biểu đồ thể hiện sự cần thiết của việc kiểm soát cảm xúc của học sinh Mức độ 5% 0% 0% 0% Rất bức xúc Bức xúc Thỉnh thoảng Hiếm khi 95% Không bao giờ Biểu đồ 2. Biểu đồ thể hiện mức độ bức xúc của học sinh khi bị người khác xúc phạm
10. 10 Câu Khóc(%) Xem Rủ bạn bè Hít thở Giữ bình Tâm sự hỏi điện đi chơi, tụ sâu , tập tĩnh(%) với thoại(%) tập(%) thể ngƣời dục(%) thân(%) 3 50 21 20 2 2 5 Bảng 4: Bảng thống kê những việc học sinh đã thực hiện để kiểm soát căm xúc  Kết luận hạn chế Qua tất cả các bảng thống kê trên ta thấy , hầu hết các em học sinh đều cho rằng rất cần phải có kĩ năng kiểm soát cảm xúc khi cần thiết. Tuy nhiên để nhận thức rõ sự cần thiết phải kiểm soát cảm xúc trước mỗi sự việc này thì rất ít bạn có nhận thức đúng đắn. Hơn nữa, trong thực tế rất ít các em đưa ra cách kiểm soát cảm xúc tiêu cực đúng cách. Trường THPT Lý Thường Kiệt đã xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp chương trình giáo dục kỹ năng sống trong đó có kĩ năng kiểm soát tiêu cực vào các môn học đặc biệt nhà trường còn tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm để giúp học sinh trang bị nhiều kiến thức về kĩ năng sống. Tuy nhiên do nguồn kinh phí không cho phép cộng với thời gan có hạn, các cán bộ giáo viên chưa được tập huấn đồng bộ nên nhiều chương trình đạt hiệu quả chưa cao. Nhà trường đã thành lập tổ tư vấn học đường cho các em học sinh, cử các giáo viên tham gia lớp bồi dưỡng năng lực tư vấn tâm lý học đường nhưng nhiều em học sinh chưa mạnh dạn chia sẻ cảm xúc của bản thân và những khó khăn trong cuộc sống cũng như trong học tập mà các em mắc phải. Qua công tác chủ nhiệm, nắm bắt đặc điểm tâm lí học sinh và tâm tư nguyện vọng của học sinh đặc biệt là những hành vi cảm xúc của học sinh lứa tuổi mà tâm sinh lí đang thay đổi đặc biệt để có giải pháp kịp thời điều chỉnh hành vi của các em. Tìm hiểu những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên và hậu quả của nó, từ đó đưa ra một số giải pháp, khuyến nghị giúp cho các em học sinh hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy những giá trị tinh thần nhân văn cốt lõi nói chung cũng như cảm xúc của mỗi cá nhân nói
11. 11 riêng sao cho mỗi người có một hướng nhìn, cách ứng xử văn hóa trong xã hội hiện nay. 2.2. Nguyên nhân Có rất nhiều nguyên nhân khiến nhiều người không kiểm soát được bản thân trước mỗi sự việc. Sau đây là một số nguyên nhân chính: 2.2.1. Về phía học sinh Do tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT ở tuổi này đang có sự thay đổi, phát triển nên thường có nhiều cảm xúc phức tạp về tâm sinh lí và khả năng làm chủ những cảm xúc đó còn hạn chế. Do các em đang sống ở thời đại công nghệ 4.0 sử dụng mạng xã hội chưa đúng cách đôi khi đó lại là nơi gây ra không ít những mâu thuẫn cá nhân tạo ra cảm xúc tiêu cực. Một số học sinh bị ảnh hưởng từ các trang mạng xã hội với nội dung chưa lành mạnh cũng tạo ra cảm xúc tiêu cực. Do không được giáo dục từ nhỏ về ý thức kiềm chế hành vi nên những lúc nóng vội, thiếu kiên nhẫn các bạn có thể có hành động lỗ mãng gây tổn hại đến người khác cả về thể chất lẫn tinh thần. Do lối sống tự do, buông thả, tính kỷ luật chưa cao, nhận thức về các chuẩn mực đạo đức ở một số bạn còn hạn chế. Nhiều bạn cho rằng có nói vài lời thiếu văn hóa, xúc phạm người khác, hay thượng cẳng chân, hạ cẳng tay tí chút thì “có sao đâu”. Chính điều đó vô tình đã khiến các bạn coi thường danh dự, hình ảnh của bản thân trước mọi người. Do áp lực trong học tập như: điểm số, thành tích và sự cầu toàn của bản thân. Có thể thấy, áp lực thành tích là vấn đề mà bất cứ học sinh nào cũng phải đối mặt. Áp lực này có thể đến từ gia đình và nhà trường. Bên cạnh đó khả năng của mỗi học sinh là hoàn toàn khác nhau nên việc so sánh thành tích và đặt kỳ vọng quá cao vào các em khiến các em hình thành những suy nghĩ và cảm xúc tiêu cực như chán nản, lo lắng, căng thẳng, bi quan,
12. 12 Hình ảnh học sinh bị áp lực học tập khiến tâm lí bất ổn, có dấu hiệu của bệnh trầm cảm (ảnh minh họa). 2.2.2. Về phía nhà trường Phương pháp giáo dục của nước ta thiên về lý thuyết hơn so với thực hành. Do đó, không ít các bạn học sinh cảm thấy ngột ngạt và khó chịu khi phải học quá nhiều khái niệm trong khi không được thực hành và phát triển sự sáng tạo. Với những em có cá tính, điều này khiến các em phải đối mặt với các cảm xúc tiêu cực như buồn bã, bi quan, căng thẳng, lo âu, chán nản, Ngoài ra cách giảng dạy truyền thống, thiếu sáng tạo có thể khiến các em mất đi sự hào hứng khi đến trường. Nếu tình trạng này kéo dài, các em sẽ bị hạn chế trong quá trình phát triển năng lực và giảm tính cạnh tranh khi tìm kiếm việc làm trong tương lai. Những năm gần đây, tình trạng xuống cấp về đạo đức của học sinh đang là vấn đề nhức nhối của xã hội. Hiện tượng thờ ơ vô cảm, tình trạng bạo lực học
13. 13 đường diễn ra khá phổ biến. Một phần cũng là do các nhà trường chưa sâu sát đến giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Việc giáo dục và xử lí học sinh ở một số trường học còn cứng nhắc, thiếu tính nhân văn hoặc chưa kiên quyết. Hầu như chỉ giải quyết hậu quả mà chưa giải quyết được nguyên nhân. Hình ảnh giáo viên nhắc nhở nề nếp và học tập vô tình khiến các em học sinh căng thẳng và cảm thấy áp lực 2.2.3. Về phía gia đình Gia đình không quan tâm, chia sẻ là nguyên nhân dẫn đến hình thành cảm xúc tiêu cực ở các em học sinh. Thực tế đã chứng minh Gia đình là chỗ dựa tinh thần vững chắc và là nơi để các em dựa vào khi gặp phải những khó khăn. Tuy nhiên không ít bậc phụ huynh mải mê với công việc mà bỏ quên việc chăm sóc và chia sẻ với con trẻ. Cha mẹ chỉ mải mê kiếm tiền, hoặc cha mẹ bất hòa, thiếu hạnh phúc (bố mẹ ly hôn, mất bố hoặc mẹ) cũng ảnh hưởng đến tâm tính của con trẻ – đặc biệt là trong giai đoạn dậy thì từ 15 – 18 tuổi. Đây là giai đoạn các em khá nhạy cảm và dễ đối mặt với những cảm xúc tiêu cực khi gặp áp lực trong học tập, mâu thuẫn với thầy cô, bạn bè,
14. 14 Ngoài ra, cách giáo dục quá hà khắc của một số gia đình cũng khiến trẻ tự thu mình, không chia sẻ và bày tỏ với bố mẹ những vấn đề đang gặp phải. Đặc điểm chung của những gia đình này là luôn trách móc, trừng phạt con cái khi trẻ mắc lỗi mà quên rằng trẻ cũng cần được chia sẻ và thấu hiểu những cảm xúc tiêu cực như buồn bã, bi quan, chán nản, lo âu, tự ti, Hoặc có gia đình lại đặt quá nhiều kỳ vọng vào con cái, muốn con phải toàn diện về mọi mặt, áp đặt, dập khuôn khi giáo dục con cái. Đó cũng là vấn đề tạo áp lực cho con. Thường thấy nhất là hễ con không chăm học, điểm kém, sút hạng, làm đổ vỡ, hư hỏng đồ đạc, không nghe lời dạy bảo... thì cha mẹ quát mắng cho hả cơn giận bằng những từ ngữ mang tính sát thương lớn... hay khi cha mẹ làm việc nặng nhọc, mệt mỏi hoặc bực tức điều gì đó thì thường mang tâm trạng “giận cá chém thớt” tuôn ra những lời nói cộc cằn, thô thiển. Họ không ý thức được đó là hành vi thiếu kiểm soát trong đối xử với con cái. Trong quan hệ vợ chồng, khi có chuyện không hài lòng thì nặng lời thóa mạ, chỉ trích nhau, thậm chí thượng cẳng chân hạ cẳng tay trước mặt con cái. Họ không hiểu rằng điều đó sẽ để lại ấn tượng rất xấu, có hại cho các con trẻ. 2.2.4. Về phía xã hội Xã hội ngày càng phát triển giúp cuộc sống con người trở nên tốt đẹp hơn nhưng nó cũng kéo theo rất nhiều điều bất lợi cho chúng ta đặc biệt là các em học sinh đang tuối trưởng thành. Hàng ngày các em phải chứng kiến rất nhiều những hình ảnh không đẹp mắt của xã hội, như đánh chửu nhau, trộm cắp tài sản, vi phạm luật an toàn giao thông Tất cả những hình ảnh trên thực tế và trên mạng xã hội đều ảnh hưởng rất lớn đến cảm xúc của học sinh. II. Những biện pháp giúp học sinh rèn kĩ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực 1. Biện pháp 1: Đối với bản thân học sinh. Kiểm soát cảm xúc cá nhân là kĩ năng quan trọng trong cuộc sống, đặc biệt là trong quá trình học tập. Đây là điều mà học sinh hiếm khi nghĩ đến. Những người thành công có khả năng kiểm soát cảm xúc tốt. Vì thực tế đã kiểm chứng “thái độ hơn trình độ”. Họ hiểu rằng “cảm xúc là kẻ thù lớn nhất của thành công” và do đó họ học cách kiểm soát cảm xúc của bản thân một cách có chủ đích hay
15. 15 nói cách khác giữ cho cảm xúc của mình luôn ở thế chủ động, tích cực để có cuộc sống bình an, hạnh phúc và thành công trong tương lai. Để làm được điều này, các em cần thực hiện các kỹ năng kiểm soát cảm xúc tiêu cực bằng các biện pháp sau: Thứ nhất, điều chỉnh các hành động của cơ thể và thay đổi cách nhìn nguời khác bằng thái độ tích cực và nhân ái. Khi gặp các tình huống tiêu cực,các em phải học cách kiểm soát nó. Cách tốt nhất là để cảm xúc trở lại trạng thái cân bằng , các em học sinh có thể điều chỉnh cơ thể bằng một vài động tác đơn giản như : thả lỏng người, hít thở sâu trong vòng 10 giây, uống một chút nước lạnh để cảm xúc nóng giận sẽ lắng xuống, đếm số, mỉm cười, thay đổi tư thế, rời khỏi vị trí hiện tạicác em sẽ tránh được những cảm xúc tiêu cực nảy sinh trong tâm hồn, tránh để cảm xúc điều khiển hành vi của mình sao cho bản thân nhanh chóng kiềm chế được cảm xúc của mình và lấy lại bình tĩnh. Thứ hai, kiểm soát cảm xúc tiêu cực bằng cách suy nghĩ kĩ trước khi nói và sử dụng ngôn từ phù hợp. Thay vì nói ra những câu từ khó nghe, làm tổn thương đến người khác thì các em nên chọn cách diễn đạt nhẹ nhàng, hòa nhã hơn. Dù bạn đang tức giận đến đâu, thì hãy cố gắng suy nghĩ về những gì bạn định nói ra, xem liệu bạn có hối hận về nó sau này hay không. Thứ ba, kiểm soát cảm xúc bằng sự tự tin của bản thân mình trong cuộc sống cũng như trong công việc. Nhiều em học sinh bị rơi vào cảm xúc tiêu cực cũng bởi vì thiếu tự tin. Các em luôn nhận thấy mình không bằng bạn bè cùng trang lứa từ đó sẽ dẫn tới cảm xúc tiêu cực như bi quan, chán nản và nhiều lúc tức giận, không tự tin khiến bản thân cảm thấy sợ hãi . Do vậy lấy lại tự tin là yếu tố rất quan trọng giúp bạn kiểm soát được cảm xúc của bản thân. Có được sự tự tin trong mọi tình huống giao tiếp chính là cách kiểm soát cảm xúc bản thân rất tốt cho chúng ta nói chung và các em học sinh nói riêng . Thứ tư, kiểm soát cảm xúc bằng cách giữ bình tĩnh, giữ tinh thần lạc quan. Chìa khóa để kiểm soát cảm xúc là giữ bình tĩnh và luôn lạc quan trước mọi khó khăn, thử thách. Học sinh nên luyện tập các kĩ năng này trong các tình huống hàng ngày ở trường và ở nhà.
16. 16 Thứ năm, viết ra cảm xúc. Một cách lành mạnh để đối phó với cảm xúc là đưa chúng vào việc viết. Viết ra suy nghĩ và cảm xúc là một cách tốt để đối phó với căng thẳng. Hành động viết những suy nghĩ thực sự có thể giúp các em xử lý các tình huống. Nó cũng giúp các em tìm ra cách nghĩ mới về mọi thứ. Bằng cách này, các xung đột được tránh được và các tình huống được giải quyết một cách tích cực. Thứ sáu, sử dụng mạng xã hội đúng mục đích, đúng cách. Chúng ta thấy rất nhiều cảm xúc tiêu cực bắt nguồn từ mạng xã hội như: mâu thuẫn trên mạng xã hội hoặc các video có nội dung tiêu cực. Chính những điều này đã làm xuất hiện cảm xúc tiêu cực ở học sinh. Vì vậy các em học sinh nên sử dụng mạng xã hội một cách hợp lí để tránh cảm xúc tiêu cực. Sau khi áp dụng biện pháp nêu trên, tôi nhận thấy các biện pháp này đã giúp rất nhiều em học sinh biết cách kiểm soát cảm xúc cá nhân mình, sử dụng hành động, ngôn ngữ phù hợp trong cuộc sống. Các em đã nâng cao ý thức đạo đức, trách nhiệm bản thân, tính kỷ luật và biết sử dụng mạng xã hội hợp lí và đúng mục đích. 2. Biện pháp 2: Đối với gia đình học sinh Thứ nhất, phải coi trọng việc giáo dục từ gia đình là gốc rễ, nền tảng. Con cái luôn nhìn vào các hành vi của bố mẹ và những người thân trong gia đình để học theo, từ cách ăn mặc, nói năng, cư xử Những nét tính cách như thật thà, nhường nhịn, hiếu thảo, kiên trì, dũng cảm, cần cù, ngăn nắp, kỷ luật, biết quan tâm đến người khác, được các bạn học tập ngay từ chính những người thân trong gia đình, mà trước hết là từ bố mẹ của mình. Thứ hai, các thành viên trong gia đình cần thể hiện rõ sự tôn trọng lẫn nhau và tôn trọng trật tự tôn ti có trên có dưới, kẻ nói phải có người nghe vì đó cũng là một nét đẹp thể hiện văn hóa và nền tảng của một gia đình hạnh phúc. Thứ ba, không nên tạo áp lực quá mức cho con cái, đặt nặng thành tích học tập, thay vào đó nên khuyến khích con em mình học tập hết mình để trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân. Ngoài thời gian học tập, nên cho các con vui chơi phù hợp lứa tuổi để các con có thể phát triển cả về thể chất và tinh thần. Đồng thời
17. 17 cần giáo dục để các con hiểu rõ ý nghĩa và vai trò của việc học đối với tương lai của các em, gia đình và xã hội. Thứ tư, dành thời gian trò chuyện với con cái để hiểu rõ tâm lý của con. Cùng con thiết lâp mục tiêu học tập, xây dựng ước mơ tươi đẹp cho tương lai. Điều này sẽ giúp con có thêm động lực lớn để học tập chủ động, hào hứng và vui vẻ hơn. Như vậy, con sẽ học tập hiệu quả hơn đồng thời giảm cảm xúc tiêu cực do áp lực học tập gây ra. Thứ năm, thay đổi cách giáo dục hà khắc hoặc quá bảo bọc con cái. Chỉ nên quan tâm các con đúng mực để con vừa có thể dựa dẫm vào gia đình khi cần vừa có thể phát triển tính tự lập và có trách nhiệm hơn với bản thân. Thứ sáu, có các hình phạt phù hợp khi con trẻ phạm lỗi nhưng cần tránh trừng phạt quá nghiêm khắc và hạn chế tối đa những lời nói nặng nề, cay nghiệt khiến trẻ bị tổn thương tâm lý. Hình ảnh minh họa cha mẹ chia sẻ, quan tâm con cái ở nhà. 3. Biện pháp 3: Đối với GVCN 3.1. Tìm hiểu ,nắm bắt đầy đủ thông tin từng đối tượng học sinh . Việc tìm hiểu học sinh , nắm được đầy đủ thông tin của học sinh là điều vô cùng cần thiết và quan trọng đối với một người GVCN. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao phó, GVCN cần đề ra các biện pháp giáo dục học sinh phù hợp với từng đối tượng học sinh. Muốn đạt hiệu quả cao thì trước hết giáo viên phải hiểu
18. 18 học sinh, phải nắm được đầy đủ các thông tin cần thiết về từng học sinh. Do vậy, ngay từ ngày đầu nhận lớp, GVCN cần thực hiện ngay công tác điều tra thông qua phiếu “Sơ yếu lý lịch học sinh”. GVCN phát cho mỗi em một tờ sơ lược lý lịch và yêu cầu các em điền đầy đủ thông tin trong phiếu, có xác nhận của PHHS. SƠ LƢỢC LÝ LỊCH - Họ và tên: ...................................................................................................... - Sinh ngày:.............. tháng ............... năm ............... - Nơi sinh : ....................................................................................................... - Đội viên : ................................... - Dân tộc : .. - Diện ưu tiên (con thương binh, bệnh binh, liệt sĩ): .. - Địa chỉ: + Hộ khẩu thường trú: + Địa chỉ chỗ ở : + Điện thoại nhà riêng: ... - Họ và tên bố: ............................................................................ + Nghề nghiệp:..................................... ĐTDĐ: ......... + Nơi làm việc: .................................................... - Họ và tên mẹ: .......................................................... + Nghề nghiệp:................................. ĐTDĐ: ......... + Nơi làm việc:.......................................................... - Có mấy anh chị em: .....................................; Em là con thứ mấy: - Hoàn cảnh cụ thể của gia đình em hiện nay: .............................................................................................................................. .............................................................................................................................. - Năng lực, sở thích:............................................................... - Chức vụ đảm nhiệm trong năm học trước:...................... - Đề đạt nguyện vọng của em với nhà trường: Kết quả năm học trước: Lớp Học lực Rèn luyện 9 ....., ngày tháng . năm Xác nhận của phụ huynh học sinh Học sinh Qua phiếu điều tra này, các GVCN có thể nắm được đầy đủ các thông tin cần thiết về từng học sinh để ghi vào Sổ Chủ nhiệm. Và quan trọng hơn cả là chúng ta
19. 19 đã hiểu một phần về học sinh của mình, điều đó rất có lợi cho chúng ta trong công tác giảng dạy và tư vấn giáo dục học sinh. 3.2. Tăng cường giáo dục đạo đức, giá trị sống và kĩ năng sống cho học sinh. Tục ngữ Việt Nam có câu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Chính vì vậy Giáo viên nên coi trọng việc rèn luyện đạo đức của học sinh trước khi truyền thụ kiến thức. Dạy các em cách đối nhân xử thế, kính trên nhường dưới ,biết lễ phép với người lớn, tôn trọng thầy cô giáo, hòa đồng, giúp đỡ bạn bè đặc biệt dạy học sinh sử dụng những ngôn từ tích cực. Không chỉ trích chê bai người khác khác, thực hiện tốt nội quy của trường và của lớp đề ra. Học tập những giá trị sống cần thiết như: biết yêu thương mọi người xung quanh , khoan dung, khiêm tốn, trung thực, trách nhiệm, tôn trọng và đoàn kết. Những phẩm chất tốt đẹp này sẽ giúp các em tôn trọng bản thân và người khác, biết cách hợp tác, xây dựng và duy trì tình đoàn kết; suy nghĩ tích cực, hoàn thiện nhân cách, biết tạo dựng cho mình cuộc sống hạnh phúc. Đồng thời GVCN trang bị kỹ năng sống cho học sinh như kỹ năng giao tiếp, sáng tạo, hòa nhập, ứng phó với các tình huống trong cuộc sống, kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, quan sát, chia sẻ trong nhóm, kiến thức giới tính... Rèn luyện kỹ năng sống có ý nghĩa rất lớn đối với học sinh lứa tuổi có những chuyển biến phức tạp về tâm sinh lý. Tăng cường giáo dục kĩ năng sống , kĩ năng kiểm soát các cảm xúc tiêu cực thông qua các giờ hoạt động trải nghiệm tổ chức với nội dung phong phú: các trò chơi khởi động, câu đố vui, các trò chơi dân gian bổ ích ,thú vị hay đơn giản là nghe và cảm nhận một bài hát, một mẩu chuyện hay một đoạn phim tổ chức diễn đàn để các em nêu lên cảm nhận, bài học hay ý nghĩa của mình về những gì mình được nghe, đã đọc và được thấy. Cho các em xem những video về tấm gương người thật việc thật trong cuộc sống để các em hiểu hơn về giá trị của cuộc sống, quý trọng những gì mình đang có, nuôi dưỡng sự biết ơn và sự bao dung, lòng thương cảm. Trong đó tôi đề việc nuôi dưỡng lòng biết ơn thì học sinh sẽ có động lực rất lớn để học tập tốt và trở thành con người có nhân cách tốt đẹp. GVCN sử dụng các tình huống cụ thể cho học sinh thấy được việc tầm quan trọng của kỹ năng kiểm soát cảm xúc (đặc biệt với những cảm xúc tiêu cực) là một
20. 20 trong những yếu tố cần thiết trong cuộc sống, nó như con đường sự nghiệp của bản thân mình mà mỗi con người, mỗi cá nhân một học sinh cần phải có để đưa cảm xúc trở về trạng thái cân bằng, làm chủ được hành vi, ngôn ngữ và cách hành xử của bản thân trong bất kỳ tình huống nào một cách phù hợp, hiệu quả nhất có thể, tránh được các xung đột không đáng có, đồng thời GVCN cũng chỉ ra cho các em thấy việc rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc còn giúp bản thân có một sức khỏe tốt, tinh thần, thể chất lành mạnh, được mọi người yêu mến, kính trọng. GVCN luôn sát cánh, đồng hành với các em trong các phong trào văn hóa, văn nghệ, TDTT Các em được trải nghiệm, được vui chơi, được hợp tác và chia sẻ từ đó sẽ hiểu, yêu thương nhau, xây dựng một tập thể lớp đoàn kết, hạnh phúc.