Nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng An ninh bằng giáo án điện tử cho học sinh THPT Chuyên Bắc Giang

Nội dung tài liệu: Nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng An ninh bằng giáo án điện tử cho học sinh THPT Chuyên Bắc Giang

1. SỞ GD & ĐT BẮC GIANG TRƯỜNG THPT CHUYÊN BẮC GIANG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC “ Nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục Quốc phòng - An ninh bằng giáo án điện tử cho học sinh THPT Chuyên Bắc Giang” Tổ: Sinh – Thể dục – Quốc phòng Năm học: 2023 – 2024 Mã số: Bắc Giang, tháng 9 năm 2023 1
2. KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ GDQP&AN Giáo dục quốc phòng và an ninh THPT Trung học phổ thông BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo GDCD Giáo dục công dân TDTT Thể dục thể thao GDQP Giáo dục quốc phòng QĐNDVN Quân đội nhân dân Việt Nam CANDVN Công an nhân dân Việt Nam NXB Nhà xuất bản 2
3. MỤC LỤC I. PHẦN MỞ ĐẦU...................................................................................................4 1. Lý do chọn đề tài..............................................................................................4 2. Mục đích của đề tài..........................................................................................5 3. Tổng quan thông tin về những vấn đề cần nghiên cứu.................................6 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:..................................................................6 5. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................6 II. PHẦN NỘI DUNG .............................................................................................6 1. Cơ sở lý luận của vấn đề..................................................................................6 2.1 Thuận lợi....................................................................................................10 2.2 Khó khăn : ................................................................................................11 3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề........................................12 3.1. Một vài kinh nghiệm nâng cao chất lượng giảng dạy Giáo dục quốc phòng – an ninh bằng giáo án điện tử: ..........................................................12 3.2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Giáo dục quốc phòng – an ninh bằng giáo án điện tử:......................................................................12 4. Hiệu quả của đề tài: ....................................................................................24 III. KẾT LUẬN......................................................................................................25 IV. KIẾN NGHỊ.....................................................................................................27 VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................................28 3
4. I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài. Giáo dục quốc phòng – an ninh là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, nhằm thống nhất nhận thức về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng con người mới XHCN có sự phát triển toàn diện. Việc Giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh là nhiệm vụ hết sức quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc gia, góp phần bồi dưỡng cho thế hệ trẻ những kiến thức cơ bản về đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng ta và kỹ năng quân sự để sẵn sàng tham gia lực lượng vũ trang khi cần thiết, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Giáo dục quốc phòng - an ninh cho học sinh là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trong chiến lược đào tạo con người mới XHCN, nhằm giáo dục cho thế hệ trẻ nói chung, học sinh nói riêng lòng yêu nước, yêu CNXH, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tập thể, tư duy và kiến thức quân sự, chuẩn bị nhân lực và đào tạo nhân tài cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc là một trong những nội dung giáo dục toàn diện trong nhà trường, góp phần hình thành nhân cách con người mới XHCN. Mặt khác, Giáo dục quốc phòng - an ninh còn trang bị kiến thức, ý thức xây dựng bảo vệ Tổ quốc, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Mặt khác, đối với người giáo viên nói chung, giáo viên giáo dục quốc phòng – an ninh nói riêng, công việc giảng dạy phải gắn liền với nghiên cứu khoa học. Đây là con đường ngắn nhất để không ngừng tích luỹ kiến thức, nâng cao trình độ, gọt sắc tư duy, góp phần tìm ra những hình thức, biện pháp thích hợp để truyền đạt tri thức tới người học. Trong thời gian công tác, bản thân tôi nhận thấy trong một tiết dạy giáo viên phải chuyển tải nhiều kiến thức đồng thời phân chia thời gian học lý thuyết cũng như thực hành phải hợp lý khoa học mới giải quyết được hết nội dung trọng tâm của bài dạy. Hơn nữa không được để học sinh học phần lí thuyết cũng như thực hành một cách thờ ơ, xem thường và cũng tránh sự nhàm chán trong tập luyện. Đó chính là yếu tố chủ quan, đòi hỏi người giáo viên phải vận dụng và 4
5. phát huy tốt việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Cần lưu ý rằng, để phục vụ đắc lực cho việc nâng cao chất lượng giảng dạy, hướng nghiên cứu của các giáo viên giáo dục quốc phòng - an ninh nên tập trung trực tiếp vào nội dung kiến thức môn học hay những yếu tố tham gia vào quá trình dạy và học như: Đổi mới phương pháp giảng dạy, đổi mới nội dung chương trình học tập, ... Để đổi mới mạnh mẽ sâu rộng phương pháp dạy và học, phương pháp kiểm tra, đánh giá, giáo viên cần phải đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng tích cực hoá hơn nữa quá trình học tập của học sinh, phải tạo ra được cơ chế buộc học sinh phải tham khảo tài liệu, chủ động nắm bắt nội dung môn học, nhằm hiểu sâu hơn nữa kiến thức. Đồng thời, cần cải tiến phương pháp học tập của học sinh, bởi hoạt động của giáo viên trên lớp đã bao hàm hoạt động của học sinh; cũng như vậy, hoạt động học của học sinh luôn chứa đựng vai trò giảng dạy của giáo viên. Để dự báo năng lực học tập, tự giáo dục của học sinh, năng lực giảng dạy của giáo viên, từ đó điều chỉnh, cải tiến phương pháp học tập của học sinh, phương pháp giảng dạy của giáo viên cho phù hợp. Có như vậy, chúng ta mới thực sự biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, đặc biệt với môn học mới Giáo dục quốc phòng - an ninh. Để giải quyết vấn đề nêu trên, nhiều giáo viên cũng đã đưa ra các phương pháp cải tiến để áp dụng như: Tổ chức cho học sinh đi thăm quan học tập thực tế, tăng cường giảng dạy bằng giáo cụ trực quan, phân nhóm học tập, .v.v.., trong đó có biện pháp soạn giảng bằng giáo án điện tử. Trên thực tế, việc soạn giảng bằng giáo án điện tử là một trong nhiều phương pháp dạy học tiên tiến nhưng không có nghĩa là hiệu quả trong mọi trường hợp. Qua kinh nghiệm giảng dạy thực tiễn của bản thân, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài "Nâng cao chất lượng giảng dạy Giáo dục Quốc phòng - An ninh bằng giáo án điện tử cho học sinh THPT Chuyên Bắc Giang". 2. Mục đích của đề tài Mục đích nghiên cứu của đề tài chính là đánh giá thực trạng vấn đề soạn giảng môn Giáo dục quốc phòng - an ninh bằng giáo án điện tử. 5
6. Qua đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh bằng giáo án điện tử. 3. Tổng quan thông tin về những vấn đề cần nghiên cứu - Nhiệm vụ nghiên cứu: + Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu thực trạng việc dạy học bằng giáo án điện tử, cụ thể đối với môn Giáo dục quốc phòng - an ninh. + Nhiệm vụ 2: Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh thông qua việc soạn giảng bằng giáo án điện tử. 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu: - Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng giảng dạy môn học Giáo dục quốc phòng - an ninh khi giáo viên soạn giảng bằng giáo án điện tử . Các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh bằng giáo án điện tử cho học sinh THPT. - Phạm vi áp dụng: Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được áp dụng rộng rãi vào công tác giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT 5. Phương pháp nghiên cứu Để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: - Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu. - Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập. - Phương pháp quan sát sư phạm. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm. - Phương pháp kiểm tra sư phạm. - Phương pháp thống kê toán học. 6
7. II. PHẦN NỘI DUNG 1. Cơ sở lý luận của vấn đề Thực hiện Chỉ thị 62-CT/TW ngày 12/2/2001 về tăng cường công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh toàn dân trước tình hình mới. Nay là Chỉ thị số 12- CT/TW ngày 03/5/2007 của Bộ Chính trị về Tăng cường sự lãnh đạo của đảng đối với công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh trong tình hình mới; Chỉ thị số 417/CT-TTg ngày 31/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ vế việc tăng cường chỉ đạo, thực hiện công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh năm 2010 và những năm tiếp theo; Nghị định 116/2007-NĐ-CP về Giáo dục quốc phòng - an ninh cùng nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác làm cơ sở pháp lý để thực hiện nhiệm vụ Giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT. Trong những năm qua, bộ môn GDQP – AN nhận được sự quan tâm của các cấp, các ngành. Bộ GDĐT đã hoàn chỉnh và ban hành chương trình môn GDQP – AN theo Thông tư 02/TT- BGDĐT ngày 13/1/2017. Hàng năm Vụ GDQP – AN tổ chức các lớp tập huấn cho cán bộ cốt cán về thực hiện chương trình, đổi mới PPDH, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, ứng dụng CNTT vào dạy học, sử dụng đồ dùng, trang thiết bị dạy học, cập nhật những sửa đổi bổ sung của Điều lệnh quản lí, Điều lệnh đội ngũ Sở GD và ĐT Bắc Giang mở các lớp tập huấn đại trà, triển khai các nội dung tập huấn cấp bộ cho GV GDQP – AN chuyên trách trong toàn tỉnh, phối hợp với các ban ngành tổ chức Hội thi GV GDQP – AN dạy giỏi năm học 2017 – 2018 chu kì 2016 – 2019 và năm học 2022 – 2023 chu kì 2020 – 2023. Với mục tiêu giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển năng lực khả năng, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”; Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo cũng đã nêu : “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù 7
8. hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”. Hiện nay, nền giáo dục nước ta đang ở vào giai đoạn mà việc đổi mới phương pháp giảng dạy là một vấn đề cấp bách đang được đặt ra. Phải khuyến khích tự học phải vận dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo. Để thực hiện tốt chủ trương này thì cần phải đào tạo khả năng tự học cho học sinh. Trong quá trình hội nhập, mở cửa, giao lưu quốc tế của đất nước, việc giảng dạy và học tập môn Giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT có vai trò rất lớn, là một yêu cầu khách quan, một nhu cầu của xã hội tiên tiến, hiện đại. Mục tiêu hàng đầu của việc giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh trong các trường THPT hiện nay là trang bị những kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng, an ninh của Đảng và công tác quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh; về truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc; về nghệ thuật quân sự Việt Nam; về âm mưu thủ đoạn chiến lược "diễn biến hòa bình", gây bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch đối với Cách mạng Việt Nam. Trang bị những kỹ năng quân sự cơ bản, cần thiết, đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, sẵn sàng tham gia lực lượng vũ trang bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam XHCN trong tình hình mới, góp phần xây dựng củng cố lập trường quan điểm giai cấp công nhân, xây dựng và nâng cao bản lĩnh cách mạng và tư duy chính trị cho học sinh. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay có một bộ phận học sinh tiếp thu môn học Giáo dục quốc phòng – an ninh một cách bất đắc dĩ. Từ đó cũng dẫn tới thái độ thụ động trong việc học tập, không chuẩn bị bài, lên lớp cốt để điểm danh. Để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Giáo dục quốc phòng – an ninh, ngoài việc xác định động cơ học tập, chất lượng học tập về lĩnh vực này và công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho học sinh; đổi mới hệ thống chương 8
9. trình, sách giáo khoa; không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên còn cần phải đổi mới công nghệ cũng như phương pháp giảng dạy môn học này. Trong những năm gần đây khi nền kinh tế Việt Nam phát triển, kĩ thuật thông tin hiện đại, thì việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong trường học là vấn đề đang được các cấp lãnh đạo quan tâm và ủng hộ, hiện nay, số lượng giáo viên áp dụng công nghệ thông tin vào trong phương pháp giảng dạy rất đa dạng, sinh động, gây hứng thú cho học sinh nói chung, và đối với phương pháp giáo dục quốc phòng – an ninh nói riêng. Việc sử dụng giáo án điện tử trong dạy và học đã và đang được triển khai rộng khắp trong các cơ sở giáo dục hiện nay. Giáo án điện tử là một trong nhiều phương pháp dạy học tiên tiến nhưng không có nghĩa là hiệu quả trong mọi trường hợp. Sự lạm dụng trong mọi tình huống hoàn toàn có thể trở thành phản tác dụng. Vậy giáo án điện tử là gì? Có lẽ chưa có một định nghĩa chính thức nào từ ngành giáo dục cho khái niệm này. Nhưng theo nhận xét riêng của cá nhân tôi, hiện nay ở các trường phổ thông, khi nói đến sử dụng giáo án điện tử trong dạy học thì hầu như có nghĩa là giáo án được biên soạn trên máy tính bằng một phần mềm chuyên dụng, sau đó nhờ thiết bị máy chiếu (projector) kết nối với máy tính, để xuất nội dung giáo án ra màn ảnh lớn cho học sinh xem trong quá trình dạy học. Để việc sử dụng giáo án điện tử giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - an ninh đạt hiệu quả, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và rút ra một vài kinh nghiệm cho bản thân. 2. Thực trạng của vấn đề Giáo dục quốc phòng – an ninh trong trường THPT là môn học chính khóa, là bộ môn khoa học tổng hợp có phạm vi vô cùng rộng lớn và khá phức tạp, nên không thể đơn giản, sơ sài mà nó phải được coi trọng và được quán triệt trong tất cả các môn học trong mọi hoạt động của học sinh, ở mọi lúc, mọi nơi. Có vậy 9
10. mới có thể đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ của công tác giáo dục quốc phòng - an ninh trong tình hình mới. Trong các trường THPT hiện nay môn học Giáo dục quốc phòng – an ninh, được các đơn vị thường xuyên quan tâm, điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, điều kiện sân bãi đáp ứng số lượng tiết học giáo dục quốc phòng – an ninh cho giáo viên và học sinh. Tiết học giáo dục quốc phòng – an ninh chính khóa đã truyền thụ cho các em học sinh những tri thức cơ bản của nền Giáo dục quốc phòng toàn dân, những hiểu biết về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam, về nhà trường quân đội, về lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, truyền thống đấu tranh dựng nước - giữ nước của dân tộc và Luật biên giới quốc gia. Đó là những kiến thức rất bổ ích, thiết thực với học sinh phổ thông trước ngưỡng cửa cuộc đời. Học sinh còn được làm quen với tác phong quân đội qua các bài học về điều lệnh, đội ngũ, các tư thế vận động cơ bản trong chiến đấu, băng bó, cứu thương....làm quen với các phương tiện chiến đấu như ném lựu đạn, cách bắn súng tiểu liên AK, súng trường CKC ... Qua học tập môn Giáo dục quốc phòng – an ninh đã góp phần giáo dục cho học sinh lòng yêu nước - tự hào dân tộc, nâng cao tinh thần cảnh giác, chống mọi âm mưu diễn biến hoà bình của kẻ thù. Toàn bộ chương trình học tập của từng khối được xây dựng theo chương trình hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo, đảm bảo dạy đủ môn, đủ tiết, đúng phân phối chương trình. Vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục quốc phòng – an ninh là quan trọng và rất cần thiết. Trong những năm gần đây, việc giảng dạy môn học Giáo dục quốc phòng – an ninh của các trường THPT trong tỉnh Bắc Giang đã có nhiều cải tiến, đặc biệt triển khai phương pháp áp dụng công nghệ thông vào giảng dạy. 2.1 Thuận lợi - Hiện nay các trường THPT đều có một đội ngũ sư phạm hùng hậu đều đạt chuẩn và trên chuẩn về kiến thức, có chuyên môn vững, nhiệt tình, tận tụy với công tác quản lý và giảng dạy. 10
11. - Hội đồng sư phạm nhà trường về tuổi đời công tác được dàn trải qua nhiều thế hệ, chủ yếu là giáo viên trẻ nên rất năng động, nhiệt tình và tâm huyết với nghề, luôn có sự đoàn kết gắn bó mật thiết với nhau, thường xuyên trao đổi kinh nghiệm, phát huy tinh thần tự học, không ngừng trau dồi kiến thức để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. - Đối với môn Giáo dục quốc phòng – An ninh, các nhà trường cùng các cấp lãnh đạo luôn quan tâm tạo mọi điều kiện thuận lợi. Đội ngũ giáo viên giáo dục quốc phòng – an ninh đều được đào tạo vững về chuyên môn, nhiệt tình và tâm huyết với môn học. - Điều kiện sân bãi, phòng học, dụng cụ trang thiết bị cần thiết cho môn học Giáo dục quốc phòng – an ninh tương đối đầy đủ. - Nề nếp, kỷ cương của nhà trường đối với học sinh chặt chẽ qua từng cấp, từng khâu nên đa phần các em chăm ngoan và có ý thức học tập tốt. 2.2 Khó khăn : - Đối với lĩnh vực Quốc phòng – an ninh, tuy được đào qua lớp giáo viên giáo dục Quốc phòng và được tập huấn về chuyên môn thường xuyên hàng năm, nhưng do đây là một lĩnh vực khá mới mẻ và thời gian được lĩnh hội về chuyên môn có hạn nên ít nhiều đã gặp phải khó khăn trong giảng dạy. - Đối với phân phối chương trình của môn Giáo dục quốc phòng - an ninh theo phương án chung của tỉnh, nhìn chung là phù hợp giữa thời lượng phân phối và yêu cầu kiến thức cần đạt được. Khi trình bày nội dung của một số bài trong môn học này kiến thức rất trìu tượng, nhiều thuật ngữ chuyên môn học sinh chưa được biết đến bao giờ, ví dụ khi giảng bài " Kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương " trong chương trình lớp 10; bài " Giới thiệu một số loại súng bộ binh "; " kĩ thuật sử dụng lựu đạn" trong chương trình lớp 11; " Kĩ thuật bắn súng tiểu liên AK và súng trường CKC"; trong chương trình lớp 12".... do vậy khiến học sinh khó tiếp thu bài. 11
12. - Đối với các trường phổ thông nói chung việc đầu tư cho môn học này còn ít. Hiện nay trong tình hình thực tế ở trường THPT, mô hình, tranh vẽ phục vụ cho giảng dạy và huấn luyện giáo dục quốc phòng - an ninh có nhưng ít và không đầy đủ đặc biệt là mô hình động. Vì vậy rất khó khăn cho việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực, tất yếu đòi hỏi việc ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy. Giảng dạy bằng giáo án điện tử hiện nay không còn xa lạ với giáo viên và học sinh. Thế nhưng việc giảng dạy như thế nào để tránh tình trạng “chiếu, chép” và nâng cao được hiệu quả giáo dục, đó chính là vấn đề chúng ta cần phải bàn. - Đối với học sinh: Do khách quan các em được sinh ra, lớn lên trong thời bình và do yêu cầu về lượng kiến thức của các môn học, giờ học cộng thêm áp lực từ phía không ít phụ huynh nên đã tác động ít nhiều đến suy nghĩ và việc xác định nhiệm vụ học tập đối với bộ môn này. Đối với một phận nhỏ học sinh còn ngộ nhận và coi đây là môn học phụ dẫn đến ý thức học tập môn Giáo dục quốc phòng – an ninh chưa cao, chưa thực sự yêu thích môn học này. - Tình trạng học sinh chưa trang bị đầy đủ sách giáo khoa của môn giáo dục quốc phòng – an ninh cũng làm cho việc giảng dạy theo phương pháp mới bị hạn chế nhất định. - Dụng cụ, trang thiết bị cho môn học tương đối đầy đủ từ nguồn được Sở giáo dục – đào tạo cấp và một số tự trang bị nhưng vẫn còn thiếu. Tranh ảnh huấn luyện, giảng dạy còn hạn chế ở một số nội dung. Đặc biệt là thiếu dụng cụ chuyên dụng, ví dụ như “kính ngắm”, máy tập bắn bằng lazes,... Để đạt được kết quả tốt qua nội dung ngắm bắn giáo viên đã gặp khó khăn thực sự, nếu chỉ trang bị cho các em học sinh về lý thuyết bắn, tư thế bắn, các yếu lĩnh của động tác bắn rồi đưa vào luyện tập, thì hiệu quả thực sự chưa cao. Trong khi luyện tập bắn vào các mục tiêu cố định mà không có kính ngắm thì giáo viên không thể theo dõi đường ngắm, hướng dẫn, sửa sai cụ thể cho học sinh. Mà kính ngắm thì lại không tìm mua được ngoài thị trường. 12
13. - Hiện tại các nhà trường cũng chưa trang bị được thao trường, bãi tập riêng biệt cho môn học, còn dùng chung sân bãi với các hoạt động giáo dục khác. Chính vì vậy việc giảng dạy, huấn luyện một số nội dung thực hành còn hạn chế như: thực hành ném lựu đạn, tập bắn súng tiểu liên AK và súng trường CKC, tập bắn súng bằng máy tập... 3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 3.1. Một vài kinh nghiệm nâng cao chất lượng giảng dạy Giáo dục quốc phòng – an ninh bằng giáo án điện tử: 3.1.1 Vị trí của PowerPoint trong quá trình dạy học với giáo án điện tử: Có nhiều phần mềm khác nhau có thể dùng để thiết kế bài giảng, nhưng được sử dụng phổ biến hơn cả vẫn là phần mềm PowerPoint của Microsoft. Sở dĩ PowerPoint được ưa dùng trong mục đích này là nhờ: 1. Ưu thế về tính tương thích cao với hệ điều hành Windows (là hệ điều hành phổ biến trên các máy PC ở VN). 2. Khả năng hỗ trợ multimedia rất mạnh. 3. Sự đa dạng về hiệu ứng, nhưng sử dụng hiệu ứng lại đơn giản. 4. Tính nhất quán trong bộ MS Office giúp người đã biết dùng WinWord dễ dàng sử dụng PowerPoint. Có thể xem quá trình dạy học như một quá trình thông tin 2 chiều: Kiến thức cần truyền thụ được chuyển giao từ giáo viên đến học sinh và thông tin phản hồi từ học sinh đến giáo viên. Chú ý rằng kênh thông tin phản hồi không chỉ diễn ra sau tiết dạy mà nó có thể diễn ra thường xuyên ngay trong tiết dạy. Trong dạy học trước đây, kiến thức cần truyền thụ được giáo viên chuyển giao cho học sinh thông qua các phương tiện truyền thống như: đọc, nói, 13
14. viết, Và thông tin phản hồi nhận được cũng nhờ phần lớn vào các phương tiện đó. Trong dạy học với giáo án điện tử, kiến thức được lưu trữ trong tập tin của PowerPoint và được chuyển giao cho học sinh dưới dạng hình ảnh, âm thanh, trên màn hình chiếu. Tuy nhiên , vì PowerPoint không được thiết kế để giao tiếp với người xem, nên tính tương tác với người xem hầu như không có. Do vậy để thiết lập kênh thông tin phản hồi, trong dạy học dùng giáo án điện tử, phương tiện truyền thống: nói, viết,... thực tế vẫn giữ vai trò quan trọng. 3.1.2. Các kiểu giáo án điện tử dùng PowerPoint: Qua khảo sát một số giáo án được sử dụng hiện nay, chúng tôi thấy có thể tạm chia các giáo án điện tử thành 2 kiểu: • Kiểu 1: Giáo viên chỉ sử dụng PowerPoint và thiết bị projector để thay thế bảng và phấn một cách đơn thuần. • Kiểu 2: Khai thác tốt tính năng multimedia của PowerPoint. Giáo án kiểu 2 không chỉ thay thế bảng phấn, mà còn thay thế rất sinh động giáo cụ trực quan, thí nghiệm, tài liệu minh họa,.. 3.1.3. Giáo án điện tử có lợi gì hơn? 14
15. Đối với môn học Giáo dục quốc phòng - an ninh, giáo án điện tử dùng PowerPoint có ưu thế rất lớn ở chỗ: Giúp giáo viên thực hiện được nhiều tiêu chí mà cách dạy truyền thống hay cách dạy “bảng phấn” không thể làm được như: sơ đồ động, tài liệu minh họa đa dạng và phổ biến được đến từng học sinh, Cho phép giáo viên liên kết sử dụng các phần mềm chuyên dụng phục vụ bộ môn. Có gì hơn? Hãy xem một vài ví dụ: Tên lửa hành trình (Tomahawk) 15
16. Giới thiệu súng tiểu liên AK và súng trường CKC  Súng tiểu liên AK Giới thiệu súng tiểu liên AK và súng trường CKC (tiếp)  Súng trường CKC 16
17. Công tác phòng không nhân dân Tất nhiên các giáo viên lên lớp đều có tư liệu này. Nhưng đem nó photocopy, phóng lớn, và đưa vào giờ dạy, treo lên giữa bảng đen khi giới thiệu thì có thể làm loãng trọng tâm bài học, làm phân tán sự tập trung chú ý của học sinh. Nhưng với Powerpoint, tư liệu đó xuất hiện trong bài giảng thật nhẹ nhàng, tự nhiên như một trang trí cho màn hình trình diễn; kiên nhẫn chờ đến lúc giáo viên dành cho nó đôi lời dẫn dắt cũng thật ăn khớp, lôi cuốn, không cần cường điệu và lúc đó, có lẽ ngay cả những học sinh đang say sưa với việc “tâm sự” với bạn bè cũng phải dừng lại, im lặng quan sát và lắng nghe vì tính hiếu động và tò mò với những vũ khí trang bị của quân đội; với những hầm hào, lô cốt chỉ được biết đến qua lời kể; với những loại máy bay, tên lửa hành trình chỉ được nghe và xem trong hình vẽ... Một tinh thần phấn chấn, hứng thú chờ đợi, còn thời điểm nào tốt hơn để giáo viên triển khai bài giảng của mình? Ưu thế của Poweroint là vậy đó! • Và còn nữa! Khi học nội dung " Sơ lược chuyển động của súng khi bắn" 17
18. học sinh sẽ được quan sát trực tiếp trên mô hình động, video trên máy chiếu. Đây chính là ưu điểm hơn hẳn so với phương pháp dạy học truyền thống của giáo án điện tử. Thế hệ học sinh ngày nay, ngay từ khi chào đời, có vẻ như đã quen với việc tiếp nhận thông tin dưới dạng hình ảnh, âm thanh (nói theo ngôn ngữ hiện nay là “thông tin dạng multimedia”) nhiều hơn các thế hệ trước. Do đó, việc dạy học bằng giáo án điện tử, dù là cho bộ môn khoa học tự nhiên hay xã hội, nếu khai thác đúng thế mạnh của PowerPoint, chọn bài dạy thích hợp với kiểu dạy học này, sẽ giúp học sinh tiếp thu bài học tốt hơn nhiều. 18
19. 3.1.4. Kinh nghiệm về việc đổi mới phương pháp giảng dạy truyền thống chuyển sang dạy bằng giáo án điện tử là cả một quá trình đổi mới tư duy: Biện pháp thực hiện: - Cần phải thống nhất về nhận thức và tư duy của đội ngũ giáo viên. Đây là vấn đề tưởng chừng đơn giản nhưng khi thực hiện thì có một số ý kiến cho rằng, soạn giáo án điện tử chỉ là chuyển giáo trình văn bản được sao từ file word sang các slide rồi đem chiếu lên cho học sinh xem. Đây là một quan niệm nhầm lẫn mà chúng ta cần loại bỏ. Vì để soạn được một giáo án điện tử đem lại hiệu quả cao cho người học thì người thầy phải bỏ ra rất nhiều công sức và tâm huyết. Tôi muốn nhấn mạnh là vất vả hơn nhiều khi dạy bằng phương pháp truyền thống. Việc chuyển từ phương pháp giảng dạy truyền thống sang giảng dạy bằng giáo án điện tử tôi mới bắt đầu thực hiện và giáo viên gần như tự mày mò, tìm hiểu từ thiết kế giáo án cho đến cách trình bày chưa có một chuẩn thống nhất, vì vậy còn những khiếm khuyết và dẫn đến có những ý kiến, thậm chí cả phản đối dạy bằng giáo án điện tử. Tôi nghĩ rằng đổi mới ở lĩnh vực nào cũng vậy thôi, bước đầu sẽ có những khó khăn, nhưng chúng ta mạnh dạn làm, điều chỉnh dần dần và với các ý kiến đóng góp có tính xây dựng thì sẽ có kết quả tốt. 3.1.5. Kinh nghiệm về chuẩn bị và giảng dạy bằng giáo án điện tử: Biện pháp thực hiện: - Về thiết kế bài giảng: 19
20. Bài giảng điện tử cần được thiết kế sao cho có nội dung và hình thức trực quan, sinh động và lôi cuốn; vì vậy, phải lồng ghép thêm các tư liệu hình ảnh, các đoạn phim ngắn hay âm thanh có liên quan đến nội dung bài giảng; yếu tố thẩm mỹ cũng cần được coi trọng trong việc thiết kế bài giảng điện tử sao cho có màu sắc, hình thức đẹp nhưng không rối mắt do tạo quá nhiều hiệu ứng (chuyển trang, chạy chữ ) làm cho học sinh mất tập trung vào nội dung chính của bài giảng và mất thời gian vô ích. Các công đoạn thường theo một qui trình sau: Sau khi soạn nội dung (phần chữ cho các slide) cho bài giảng, chỉnh sửa và thu gọn cho phù hợp với nội dung các tiết học trong giáo án điện tử. Theo kinh nghiệm của tôi sẽ đưa lên slide những thông tin lẽ ra viết lên bảng (khi dạy bằng phương pháp truyền thống), chủ yếu là các đề mục và một số nội dung tóm tắc hay các trích dẫn tuyệt đối không bê nguyên bài soạn vào slide. Và vì vậy, cũng xin nói thêm là sử dụng giáo án điện tử nhưng vẫn phải có bài soạn Công việc đầu tiên khi thiết kế slide cho bài giảng điện tử là phải chọn màu nền, phông chữ, kiểu chữ và cỡ chữ cho bài giảng. Đây là khâu khá quan trọng, làm tốt khâu này sẽ giúp học sinh dù ngồi cuối lớp vẫn theo dõi được slide đồng thời chữ không quá lớn, chiếm quá nhiều “đất” của mỗi slide; màu nền, màu chữ cũng cần hài hòa sao cho đảm bảo độ tương phản nhưng không quá lòe loẹt hay ảm đạm gây phản cảm. Do chưa có một chuẩn chung, do đó tôi phải thiết kế thử và giảng thử nhiều lần trên lớp, lấy ý kiến giáo viên trong tổ và của học sinh để chọn được một phương án phù hợp nhất. Nên cố gắng mô hình hóa nội dung bài giảng thành các sơ đồ, mô hình, đồ thị để chuyển các slide. Công việc này chiếm mất nhiều thời gian, công sức của giáo viên, nhưng bù lại việc truyền tải bài giảng đến học sinh sẽ rất trực quan, sinh động, giúp học sinh hưng phấn hơn khi tiếp thu bài giảng và do đó hiệu quả tiếp thu bài giảng sẽ cao hơn. Việc thiết kế kết cấu bài giảng cũng như sự tiện lợi khi giảng cũng cần được chú trọng. Tôi chọn giải pháp để tất cả các chương trình cùng một tệp Powerpoint và sử dụng tính năng Huperlink của Powerpoint để liên kết giữa các chương trong bài giảng và giữa các nội dung bài giảng với các tư liệu được sử 20