Sử dụng Infographic để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử cho học sinh lớp 10 ở trường trung học phổ thông Chuyên Bắc Giang

Nội dung tài liệu: Sử dụng Infographic để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử cho học sinh lớp 10 ở trường trung học phổ thông Chuyên Bắc Giang

1. CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: “Sử dụng Infographic để nâng cao hiệu quả dạy - học lịch sử cho học sinh lớp 10 ở trường trung học phổ thông Chuyên Bắc Giang” 2. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: tháng 9/2019 3. Các thông tin cần bảo mật (nếu có): không có 4. Mô tả các giải pháp cũ thường làm Lịch sử là một môn học trong chương trình giáo dục phổ thông. Cũng giống như nhiều môn học khác trong hệ thống giáo dục nước ta, việc dạy học Lịch sử đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục. Khi lý giải nhiều học sinh không thích học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay và có điểm số môn này chưa cao như kì vọng, trái lại học sinh thường rất quan tâm đến các vấn đề lịch sử và thích nghe “kể chuyện lịch sử”, xem phim lịch sử , tác giả Nguyễn Quốc Vương cho rằng “thực chất, đó là biểu hiện của việc học sinh tìm kiếm “sự tự do trong nhận thức”. Ở đó, tính đa dạng của nhận thức lịch sử được thừa nhận và học sinh được trải nghiệm “khoái cảm trí tuệ” khi tiếp nhận các “hình ảnh lịch sử” đa chiều và tự xây dựng “hình ảnh lịch sử” cho bản thân” [10, tr. 138]. Giải mã bài toán đó, infographic với đặc trưng trực quan, sinh động, độc đáo hoàn toàn có thể tạo ra hứng thú học tập mới, đồng thời giúp đỡ học sinh được tự do thể hiện những nhận thức lịch sử qua lăng kính của mình. Mỗi infographic với tư cách là một sản phẩm cá nhân độc đáo, thể hiện sự sáng tạo, tư duy thẩm mĩ và khả năng sử dụng công nghệ thông tin của tác giả sẽ góp phần nâng cao hiệu quả học tập bộ môn. Tuy nhiên, mặc dù có nhiều ưu thế, nhưng hiện nay, việc sử dụng infographic trong dạy học hiện nay hiện chưa được tiến hành rộng rãi. Theo nghiên cứu của chúng tôi, infographic đã trở thành nội dung nghiên cứu và ứng dụng với qui mô hẹp trong dạy học Địa lý ở một số trường THPTnhư: Nghiên cứu của các tác giả Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Trần Thị Hoa Lan, Nguyễn Thị Thanh Thùy với đề tài “Sử dụng Piktochart thiết kế infographic phục vụ giảng dạy Địa lí” (2016), đăng trên tạp chí Khoa học trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh đã cho thấy hiệu quả thực tiễn khi ứng dụng infogrphic vào dạy học môn Địa lí lớp 11. Hoặc sinh viên Trần Thúy Duyên 1
2. có nghiên cứu đề tài “Thiết kế và sử dụng infographic animation trong dạy học Địa lý 11” (2017), được in trong Kỷ yếu hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Điểm chung trong các nghiên cứu này chính là đã bước đầu khẳng định kết quả kiểm nghiệm thực tế về hiệu quả sử dụng infographic trong quá trình dạy học ở trường phổ thông. Mặc dù đã được ứng dụng tương đối hiệu quả trong bộ môn Địa lý nhưng ở nội dung môn Lịch sử, infographic mới chỉ được xuất hiện trên mạng và được giáo viên sử dụng một cách tự phát trong các tiết học trên lớp để thay đổi không khí giờ học. Trong bối cảnh thi tốt nghiệp THPT như hiện nay, đề thi được tổ chức dưới dạng trắc nghiệm khách quan, học sinh cần ghi nhớ nhiều nội dung kiến thức để đáp ứng yêu cầu của bài thi. Do đó, áp ứng yêu cầu của phần đông học sinh về việc học tập, ôn luyện và hệ thống sơ đồ hóa kiến thức trọng tâm, Công ty Ccgroup đã mời các tác giả có tên tuổi trong nhiều bộ môn, hoàn thiện trọn bộ infographic chinh phục kì thi THPT Quốc gia (2018), trong đó có tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng đã công phu biên soạn nhiều infographic dễ hiểu của môn Lịch sử. Trên cơ sở đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh, tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng tiếp tục chủ biên 2 cuốn sách được viết dưới dạng infographic và xuất bản năm 2019 là Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử 8 và Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử 9. Những bộ sách này đã trở thành nguồn tài liệu quan trọng hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học và ôn luyện kiến thức. Tại nhiều trường THCS, THPT, việc học sinh hứng thú với infographic và đặt mua các tài liệu infographic để tự ôn tập, chuẩn bị cho những kì thi Lịch sử, đặc biệt là kì thi tốt nghiệp THPT hàng năm được tiến hành khá rộng rãi. Tại một số trường THPT Chuyên khác: Chuyên Lào Cai, Chuyên Bắc Ninh, Chuyên Chu Văn An, một số giáo viên trẻ cũng đã tiệm cận đến việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử, tuy nhiên mức độ còn hạn chế, bởi lẽ hầu hết các giáo viên chỉ sử dụng những infographic có sẵn trên mạng hoặc trong các sách có sẵn, chưa tiến hành thiết kế infographic để sử dụng vì mất nhiều thời gian và công sức. Như vậy, có thể thấy trên thực tế, mặc dù đã có nhiều infographic lịch sử được thiết kế và đăng tải trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng nhưng lại chưa được ứng dụng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay với tư cách như một biện pháp mới, góp phần làm đổi mới phương pháp dạy học. Sử dụng infographic trong dạy học sẽ là một phương pháp mới đầy tiềm năng khi không chỉ đem đến tính mới lạ mà còn góp phần to lớn trong việc nâng cao hiệu quả bộ môn và gắn việc học tập với thực tiễn, đảm bảo rèn luyện, phát triển các năng lực thực hành cho học sinh. Điều này hoàn toàn phù hợp với mục đích của nền giáo dục Việt 2
3. Nam hiện nay là hình thành nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ, những người lao động tương lai của xã hội, có sức khỏe, có trí tuệ, có tâm hồn trong sáng, biết yêu thương cộng đồng, nhân loại, có ý thức công dân và có khả năng lao động sáng tạo, nhằm đáp ứng những yêu cầu của thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Có thể thấy, infographic lịch sử không còn là khái niệm xa lạ, trái lại, nó còn có thể trở thành một công cụ hỗ trợ dạy học trong thời đại mới, không chỉ nâng cao hứng thú, chất lượng học tập bộ môn mà còn mở ra khả năng phát triển các năng lực của người học. Tuy nhiên, trước khi áp dụng giải pháp, chúng tôi thấy việc ứng dụng infographic trong dạy học lịch sử hiện nay vẫn còn là một vấn đề mới, chưa được triển khai áp dụng rộng rãi để phát huy hết hiệu quả của nó. 5. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến Nghị quyết 29-NQ/TW năm 2013 đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời kì mới. Tiếp đó là sự ra đời của Nghị quyết số 88/2014/QH13; Nghị quyết số 51/2017/QH14 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông giai đoạn 2015- 2020; Quyết định số 404/QĐ-TTg ngày 27/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, giáo dục đã chuyển từ việc người thầy là trung tâm sang người học là trung tâm, chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học . Để thực hiện thắng lợi các Nghị quyết này hiện nay các trường phổ thông đang có sự đổi mới trên nhiều phương diện nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học như: đổi mới về nội dung, chương trình học tập, phương pháp dạy của GV và học tập của HS Môn Lịch sử trong trường THPT là một trong những môn học cơ bản, có vai trò và chức năng quan trọng trong hệ thống chương trình giáo dục phổ thông. Đây là môn học có ưu thế trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo đặc biệt là giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống. Trong thời đại công nghệ 4.0, infographic không chỉ là hình thức, phương pháp, mà còn là biện pháp quan trọng để truyền tải cơ sở dữ liệu, kiến thức phức tạp thông qua cụm từ khóa ngắn gọn kết hợp với hình ảnh trực quan, sinh động, giúp người đọc lĩnh hội thông tin hiệu quả. Tại Việt Nam, infographic đã được sử dụng trong nhiều lĩnh vực và đem lại hiệu quả như ngành báo chí, truyền thông, bản đồ, địa lí [1],... Trong lĩnh vực giáo dục, việc thiết kế và sử dụng infographic trong dạy học 3
4. lịch sử còn khá mới mẻ đối với giáo viên các trường phổ thông. Nhận thấy những ưu điểm của Infographic trong dạy học môn Lịch sử, tôi đã tìm hiểu và khai thác có hiệu quả nguồn tư liệu trong các cuốn sách infographic của PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng (giảng viên Khoa Lịch sử, Trường ĐHSP Hà Nội), như Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử lớp 8, Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử 9; Đột phá 8+ [2], [3], [4], [5],... Các cuốn infographic hỗ trợ dạy học lịch sử này đã giúp học sinh trường THPT Chuyên Bắc Giang và nhiều học sinh ở những nơi khác có động lực học tập lịch sử hơn, hứng thú hơn; ngày càng nhiều em yêu thích bộ môn và đạt điểm cao trong các bài kiểm tra và thi tốt nghiệp THPT. Qua việc thử nghiệm dạy ở cả các lớp cơ bản, lớp chuyên Sử-Địa, đội tuyển học sinh giỏi Quốc gia môn Lịch sử từ năm 2019 đã bước đầu có những kết quả nhất định. Với mong muốn chia sẻ kinh nghiệm của mình cho đồng nghiệp, chúng tôi mạnh dạn viết sáng kiến “Sử dụng Infographic trong dạy- học lịch sử ở lớp 10 trường THPT Chuyên Bắc Giang” làm đề tài của mình. 6. Mục đích của giải pháp sáng kiến Các giải pháp của sáng kiến là tài liệu tham khảo rất phù hợp cho giáo viên Lịch sử khi giảng dạy và ôn thi học sinh giỏi môn Lịch sử, là tài liệu tham khảo bổ ích cho học sinh lớp cơ bản, lớp chuyên Sử - Địa, HSGQG. Cụ thể: Giải pháp 1: Trên cơ sở tìm hiểu về những cơ sở lí luận và thực tiễn của việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông nhằm phát triển năng lực lịch sử của học sinh, giáo viên khẳng định vai trò và ý nghĩa quan trọng của biện pháp này. Sử dụng infographic với tư cách là một công cụ hỗ trợ có tính trực quan trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin được xem là một phương pháp dạy học mới không chỉ nhằm nâng cao chất lượng dạy học lịch sử mà còn tăng tính hứng thú học tập của học sinh, tăng khả năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn để thực hành sáng tạo, từ đó hình thành các năng lực cho người học cũng như khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên trong quá trình dạy học. Giải pháp 2: Hướng dẫn quy trình thiết kế infographic hiệu quả trong dạy học lịch sử. Mỗi môn học sẽ có cách dùng infographic khác nhau. Đối với môn Lịch sử là một môn Khoa học xã hội có nhiều kiến thức liên quan đến các mốc Lịch sử. Mỗi mốc Lịch sử sẽ có một thời gian và sự kiện tương ứng. Để học tốt môn học này bạn cần nắm chắc các mốc thời gian cùng với các sự kiện diễn ra. Thuật ngữ “infographic” tức là “đồ họa thông tin”, được hiểu là phương thức sử dụng hình ảnh đồ họa để mô tả thông tin, kiến thức, dữ liệu,... Mục tiêu của infographic là giúp khối dữ liệu khổng lồ trở nên rõ ràng, sống động và hấp dẫn hơn bằng cách chọn lọc và diễn giải chúng thành các biểu đồ, hình ảnh theo chủ đề riêng biệt [1]. Như 4
5. vậy, infographic có thể hiểu đơn giản là thiết kế đồ họa thông tin, cụ thể chính là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức phức tạp bằng những hình ảnh trực quan, sinh động. Để thiết kế được infographic lịch sử có chất lượng tốt về nội dung và hình thức, giáo viên phải thực hiện theo một quy trình thiết kế rõ ràng, đầy đủ các bước cơ bản. Mục đích của giải giáp này nhằm giúp cho giáo viên định hình rõ hơn về mặt lý thuyết các phương pháp, cách áp dụng và hiệu quả áp dụng khi sử dụng phương pháp này mà không cảm thấy khó khăn, phức tạp hay hoang mang. Đây cũng là tài liệu tham khảo cho học sinh, giáo viên trước khi thiết kế qua đó HS tự tìm hiểu, nghiên cứu và định hình bước đầu chức năng của các infographic đối với người dạy cũng như đối với người học. Quá trình này góp phần phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của cả giáo viên và học sinh. Giải pháp 3: Đề xuất các biện pháp sử dụng infographic để nâng cao hiệu quả dạy - học lịch sử trong trường phổ thông. Mục đích của giải pháp này là tác giả muốn đưa ra các biện pháp cụ thể sử dụng infographic khi dạy lịch sử lớp 10 ở trường phổ thông để giáo viên định hướng và sử dụng một cách bài bản, quy củ , khuyến khích được tinh thần tự học, tự sáng tạo của học sinh, học sinh có hứng thú trong học tập, tự giác và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. 7. Nội dung sáng kiến 7.1. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến 7.1.1. Nội dung các giải pháp * Giải pháp 1: - Tên giải pháp: Tìm hiểu về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng infogaphic trong dạy học Lịch sử ở trường THPT theo hướng phát triển năng lực học tập của học sinh. - Nội dung: Với hệ thống lý thuyết chung về infographic, về ưu điểm việc sử dụng infogarphic và thực trạng việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông giúp cho GV có cái nhìn rất hệ thống, khái quát chung nhất về khái niệm, những lợi thế, tác dụng của việc sử dụng infographic. Còn đối với HS, đặc biệt là HS cơ bản, HS lớp chuyên và HS trong đội tuyển HSG Quốc gia, các em có thể tự ghi nhớ, tự khai thác, tự mở rộng nâng cao các nội dung kiến thức có trong SGK, từ đó giúp các em định hình và giải quyết vấn đề một cách dễ dàng, không còn nhớ máy móc, một chiều mà sẽ biết nhìn nhận, đánh giá vấn đề từ nhiều góc độ, biết phân tích, nhận xét và tổng hợp kiến thức. Đây chính là mục tiêu hướng tới của phát triển năng lực cho học sinh. 5
6. - Kết quả giải pháp 1: Hệ thống toàn bộ lý thuyết về việc sử dụng infographic trong dạy học Lịch sử ở trường THPT theo hướng phát triển năng lực học tập của học sinh. (Chi tiết tại phụ lục số 1) * Giải pháp 2: - Tên giải pháp: Quy trình thiết kế Infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. - Nội dung: Trong giải pháp này, tác giả đưa ra 4 bước cơ bản để thiết kế được infographic lịch sử có chất lượng tốt về nội dung và hình thức: (1) Xác định mục tiêu thiết kế infographic; (2) thu thập thông tin, hình ảnh, số liệu chuẩn bị cho thiết kế infographic; (3) xác định/ lựa chọn bố cục, xây dựng ý tưởng thành lập một infographic; (4) sử dụng công cụ, phần mềm thiết kế infographic lịch sử theo ý tưởng sư phạm. Theo Chương trình giáo dục môn Lịch sử (2018) [7], kiến thức khoa học lịch sử được sắp xếp thành các chủ đề/chuyên đề nên tùy vào mục tiêu, nội dung mỗi chủ đề/chuyên đề, đối tượng/khả năng nhận thức của học sinh, cũng như điều kiện cơ sở vật chất cho phép mà giáo viên vận dụng linh hoạt để thiết kế các infographic cho phù hợp, là cơ sở để lựa chọn các biệm pháp sử dụng đem lại hiệu quả cao trong quá trình dạy học bộ môn. - Kết quả giải pháp 2: Toàn bộ quy trình, các bước cơ bản để thiết kế infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông (Chi tiết tại phụ lục số 2) *Giải pháp 3: Biện pháp sử dụng infographic để nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Tác giả đưa ra 4 biện pháp cụ thể: (1) sử dụng infographic để tạo động cơ và hứng thú học tập cho học sinh; (2) sử dụng infographic để tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh kiến thức mới.; (3) sử dụng infographic để củng cố kiến thức đã học cho học sinh; (4) sử dụng infographic để kiểm tra hoạt động nhận thức của học sinh. Mỗi nhóm biện pháp đều có ý nghĩa, vai trò cụ thể cùng các ví dụ minh họa đi kèm. - Kết quả giải pháp 3: Với 4 nhóm biện pháp áp dụng, tác giả lấy ví dụ minh họa cụ thể cho từng nhóm giải pháp. GV chủ yếu sử dụng infographic để khơi gợi hứng thú, định hướng nhận thức, giảm bớt căng thẳng, nặng nề kiến thức cho học sinh, giúp học sinh học lịch sử một cách tích cực, chủ động tham gia các hoạt động có thể sử dụng infographic trên lớp cũng như ở nhà. (Chi tiết tại phụ lục số 3) * Kết quả khi áp dụng 03 giải pháp của sáng kiến: 6
7. Từ thực tế trong công tác giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi qua một số năm, khi giảng dạy và ôn tập cho học sinh, tôi thường lựa chọn sử dụng infographic để thiết kế các bài học lịch sử. Sau khi áp dụng giảng dạy sáng kiến đối với lớp 10 cơ bản, 10 chuyên Sử-Địa và học sinh giỏi quốc gia năm học 2019 - 2020 và 2020 - 2021 đã thấy có sự tiến bộ vê hứng thú và về chất lượng. Cụ thể: So sánh hứng thú, sự tích cực của HS trước và sau khi áp dụng giải pháp (kết quả đo lường bằng việc khảo sát HS của 8 lớp: Sử -Địa K31, Sử-Địa K29, Sử địa K30, Pháp K31, Trung K31, Sinh K29, Trung K29, Hóa K29 và HS đội tuyển học sinh giỏi: cấp tỉnh, khu vực, quốc gia các năm từ 2019-2020, 2020-2021 với tổng số 300 HS . Thái độ, hứng thú và sự tích cực Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng với nội dung bài học giải pháp giải pháp Rất hứng thú 12 % 63,5% Hứng thú 70% 37,5% Không hứng thú 18% 0% Có thể thấy, giải pháp đưa ra đã có hiệu quả rất tốt trong việc làm thay đổi hứng thú, sự tích cực, chủ động của học sinh trong giờ học Lịch sử. Kết quả thi HSGQG năm học 2019-2020, 2020 - 2021 đã vượt chỉ tiêu về số lượng nhưng về chất lượng được nâng lên đáng kể. So sánh, đối chiếu với kết quả của hai năm trước khi chưa áp dụng và bắt đầu áp dụng sáng kiến và đã áp dụng sáng kiến, cụ thể: So sánh Năm học 2017- Năm học 2018- Năm học 2019- Năm học 2018 2019 2020 2020-2021 Số giải Đạt 09/10 giải Đạt 07/10 giải Đạt 10/10 giải Đạt 10/10 giải Chất -04 giải Nhì, -01 giải Nhì -04 giải Nhì. -04 giải Nhì lượng -02 giải Ba, -06 giải kk. -06 giải Ba -02 giải Ba giải -03 giải kk. -04 giải kk 7.1.2 Các bước đã được thực hiện khi áp dụng sáng kiến: - Bước 1. Giới thiệu sáng kiến đến các đồng chí đang thực hiện nhiệm vụ giảng dạy Lịch sử và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử tại trường THPT Chuyên Bắc Giang. - Bước 2. Tổ chức trao đổi, thảo luận trong nhóm dạy; xây dựng kế hoạch áp dụng sáng kiến; đã trao đổi đồng thời nhờ 3 đồng chí trong tổ bộ môn áp dụng sáng kiến trong giảng dạy, cụ thể 7
8. Số Họ và tên Ngày Nơi công tác Chức Trình độ Nội dung công TT tháng năm (hoặc nơi danh chuyên việc hỗ trợ sinh thường trú) môn Hà1 Thị Hiên 14/4/1978 Trường THPT Giáo viên Thạc sĩ Áp dụng sáng kiến 1. Chuyên Bắc để giảng dạy trên Giang lớp và các đội tuyển - Kiểm nghiệm hiệu quả của sáng kiến Nguyễn2 Thị 17/10/1982 Trường THPT Giáo viên Thạc sĩ Áp dụng sáng kiến 2. Thu Thủy Chuyên Bắc để giảng dạy trên Giang lớp và các đội tuyển - Kiểm nghiệm hiệu quả của sáng kiến Trần3 Thị 19/8/1984 Trường THPT Giáo viên Cử nhân Áp dụng sáng kiến 3. Nga Chuyên Bắc để giảng dạy trên Giang lớp và các đội tuyển – Kiểm nghiệm hiệu quả của sáng kiến - Bước 3: Tổ chức giảng dạy Lịch sử cho học sinh các lớp cơ bản, lớp chuyên Sử -Địa và Đội tuyển Học sinh giỏi Quốc gia môn Lịch sử bắt đầu vào tháng 9/2019. - Bước 4. Tổ chức rút kinh nghiệm sau khi áp dụng sáng kiến để giảng dạy giảng dạy Lịch sử cho học sinh các lớp 10 cơ bản, lớp chuyên Sử-Địa và Đội tuyển Học sinh giỏi Quốc gia môn Lịch sử. Sau khi hoàn thành nội dung trong các giải pháp đưa ra, tôi cùng các đồng nghiệp áp dụng sáng kiến trong việc dạy học môn Lịch sử cho học sinh các lớp 10, 12 cơ bản, lớp chuyên Sử - Địa và dạy chuyên đề ôn thi HSGQG môn Lịch sử theo các bước đã trình bày để tiếp tục hoàn thiện, phát triển Sáng kiến áp dụng cho việc giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh tại trường THPT Chuyên Bắc Giang trong những năm học tiếp theo. 7.2. Thuyết minh về phạm vi áp dụng sáng kiến Sáng kiến đã được áp dụng giảng dạy môn Lịch sử cho học sinh lớp 10, 12 cơ bản, lớp 10 chuyên Sử địa, và 12 KHXH và đội tuyển HS giỏi Quốc gia môn Lịch sử năm học 2019-2020, 2020 – 2021, kết quả thi HS giỏi Quốc gia năm học 2019 – 2020, 2020-2021 của các HS đội tuyển thấy có sự tiến bộ vượt bậc về chất lượng và số lượng. (đã nêu ở phần kết quả của sáng kiến). 7.3. Thuyết minh về lợi ích kinh tế, xã hội của sáng kiến 8
9. Sau khi áp dụng các giải pháp nêu trên ở tại trường THPT chuyên Bắc Giang, hiệu quả của sáng kiến đạt được như sau: Về lợi ích kinh tế Khi thực hiện áp dụng sáng kiến trên đây vào thực tiễn dạy học Lịch sử THPT; dạy lớp chuyên Sử - Địa; dạy Đội tuyển học sinh giỏi Quốc gia có thể nhìn thấy ngay một số lợi ích về mặt kinh tế mà nó mang lại, đó là: - Tiết kiệm thời gian, công sức của giáo viên khi tổ chức giảng dạy môn Lịch sử trên lớp, rèn kĩ năng làm bài cho HSG môn Lịch sử. - GV có thể sử dụng phần lý luận của sáng kiến kinh nghiệm này để tiếp tục xây dựng các giải pháp rèn luyện, phát triển năng lực cho HS sang nghiên cứu những giai đoạn Lịch sử khác. - GV có thể sử dụng các infographic đã được thiết kế trong sáng kiến để giảng dạy, củng cố kiến thức, ôn luyện và rèn luyện kĩ năng cho học sinh - Những giải pháp được nêu trong sáng kiến có thể trở thành tư liệu tham khảo để HS tự học, tự rèn tại nhà. Qua đó tiết kiệm được chi phí đi lại, các khoản chi cho việc mua tài liệu tham khảo - Thực hiện sáng kiến này chính là một điều kiện, một cơ hội để GV tự tìm hiểu tài liệu, cập nhật thông tin tri thức mới, củng cố kiến thức chuyên môn từ đó nâng cao năng lực, phẩm chất cá nhân. Việc GV không ngừng tự trau dồi nâng cao năng lực, chuyên môn nghiệp vụ ở một khía cạnh nào đó cũng có thể xem là tiết kiệm kinh phí cho công tác tập huấn, đào tạo lại. Lợi ích xã hội - Hướng tới mục tiêu trình bày vấn đề một cách tường minh nên chúng tôi đã sử dụng nhiều sơ đồ, bảng biểu, các ví dụ cụ thể, hệ thống tư liệu bám sát vấn đề nghiên cứu để Giáo viên và Học sinh dễ theo dõi. Với tinh thần đó, sáng kiến góp phần làm giảm áp lực cho Giáo viên và học sinh trong việc dạy và học. - Sáng kiến kinh nghiệm này cũng là tài liệu tham khảo hữu ích, giúp Giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, đóng góp hiệu quả cho công tác giáo dục mũi nhọn. * Cam kết: Chúng tôi cam đoan những điều khai trên đây là đúng sự thật và không sao chép hoặc vi phạm bản quyền. Xác nhận của cơ quan, đơn vị Tác giả biện pháp Nguyễn Thị Lan Hương Nguyễn Thu Hiền 9
10. Phụ lục 1: Tìm hiểu về cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 1.1. Cơ sở lí luận của việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường THPT 1.1.1. Quan niệm về infographic Infographic dạng sơ khai có thể được xem là được hình thành từ sớm, khi con người biết dùng hình vẽ để biểu đạt các thông tin. Tuy nhiên, khái niệm infographic thì lại ra đời khá muộn. Có thể nói, đến cuối thế kỷ XX, Richar Saul Wurma – người sáng lập chương trình TED Talks – đã đề xuất từ “infographic” như một thuật ngữ chính thức được sử dụng trong lĩnh vực báo chí. The Sunday Times là tờ báo đầu tiên áp dụng infographic vào năm 1970 và nhận được phản hồi không mấy tích cực từ công chúng. Các infographic lúc bấy giờ bị cho là quá đơn giản, nhấn mạnh vào tính giải trí hơn là nội dung dữ liệu. Theo thời gian, infographic không chỉ xuất hiện trên giấy mà phát triển trên cả các phương tiện truyền thông. Nhờ các phần mềm đồ họa hiện đại, infographic ngày càng hấp dẫn, sáng tạo và nhanh chóng phổ biến trong mọi lĩnh vực. Infographic phát triển dưới nhiều dạng khác nhau như biểu đồ đường, dạng thanh, đồ thị , trở thành phương tiện biểu thị dữ liệu theo cách có cấu trúc, đảm bảo tính ngắn gọn trong mục tiêu truyền tải thông tin. Vậy infographic là gì? Hiện nay, có nhiều định nghĩa infographic khác nhau. Infographic là từ ghép của “Information” (thông tin) và “graphic” (đồ họa). Theo Wikipedia, “Information graphics or infographics are graphic visual representations of information, data or knowledge intended to present complex information quickly and clearly”. Tạm dịch là “Information graphics hoặc infographics là nghĩa là hình thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức thể hiện những thông tin phức tạp một cách nhanh và rõ ràng”. Thuật ngữ “infographic” tức là “đồ họa thông tin”, được hiểu là phương thức sử dụng hình ảnh đồ họa để mô tả thông tin, kiến thức, dữ liệu,... Mục tiêu của infographic là giúp khối dữ liệu khổng lồ trở nên rõ ràng, sống động và hấp dẫn hơn bằng cách chọn lọc và diễn giải chúng thành các biểu đồ, hình ảnh theo chủ đề riêng biệt [3]. Như vậy, infographic có thể hiểu đơn giản là thiết kế đồ họa thông tin, cụ thể chính là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức phức tạp bằng những hình ảnh trực quan, sinh động. 1.1.2. Ưu điểm của việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Theo Wikipedia, Information graphics hoặc infographics là nghĩa là hình 10
11. thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức thể hiện những thông tin phức tạp một cách nhanh và rõ ràng. Theo Từ điển Oxford, infographic là cách thể hiện trực quan thông tin hoặc dữ liệu như dạng biểu đồ, sơ đồ. Từ đó có thể hiểu, “Infographic” là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức phức tạp bằng những hình ảnh trực quan, sinh động. Mục tiêu của infographic là chuyển khối dữ liệu khổng lồ, phức tạp trở nên rõ ràng, sống động và hấp dẫn bằng cách chọn lọc và diễn giải chúng thành các biểu đồ, hình ảnh theo chủ đề riêng biệt. Những ưu điểm của việc sử dụng Infographic trong dạy học lịch sử là: - Tính khái quát, tổng hợp và lôgic cao. Infographic cho phép tổng hợp thông tin theo từng chủ đề. Mỗi infographic chú ý đến tính logic, sắp xếp bố cục nội dung và hình ảnh phản ánh được các mối liên hệ nhân quả giữa các sự kiện, hiện tượng lịch sử. Qua đó, giúp người học dễ dàng hệ thống được kiến thức, biết so sánh, đánh giá, liên hệ và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển tư duy logic của HS trong quá trình nhận thức. Ví như, khi tổ chức dạy học về cuộc cách mạng tư sẩn Pháp (1789) cho học sinh lớp 10, giáo viên dựa vào kiến thức cần đạt và sách giáo khoa để thiết kế Infographic trên phần mềm, sẽ hướng dẫn học sinh hệ thống hóa được những kiến thức trọng tâm, có hình ảnh sinh động. Infographic về tình hình nước Pháp trước cách mạng (lịch sử lớp 10) 11
12. - Infographic là một phương tiện dạy học hiện đại giúp người học ghi nhớ kiến thức nhanh chóng và vững chắc. Khoa học đã chứng minh, với dữ liệu rời rạc, não chỉ đơn giản giải mã ý nghĩa của chúng mà không có chức năng ghi nhớ. Trái lại, thông tin đã được hệ thống sẽ kích thích các khái niệm có sẵn trong não, liên hệ đến cảm xúc, suy nghĩ và để lại ấn tượng lâu dài. Thông qua các hình ảnh đồ họa, hiệu ứng sinh động và sự sắp xếp ý tưởng sáng tạo của infographic, làm cho kiến thức lịch sử được truyền tải đến HS một cách trực quan, sinh động. Qua đó, giúp học sinh ghi nhớ kiến thức dễ dàng và là cơ sở để hiểu sâu sắc bản chất của chúng. Infographic về sự hình thành truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam (Lịch sử 10) Ví dụ, để nâng cao hiệu quả việc dạy học về sự hình thành truyền thống yêu nước Việt Nam (phải bắt đầu từ tình yêu gia đình, tình yêu quê hương, tình yêu đất nước), giáo viên sẽ thiết kế Infographic với sự hỗ trợ của phần mềm, hình ảnh chọn lọc và từ khóa cơ bản. Quan sát hình ảnh Infographic, học sinh sẽ dễ hình dung, tưởng tượng, nên việc học tập hiệu quả hơn. - Infographic cũng tiết kiệm thời gian cho người học. Bẩm sinh con người 12
13. khám phá thế giới bằng trực quan, 90% thông tin được não ghi nhận dưới dạng hình ảnh. Khoảng chú ý trung bình của con người là 8 giây, còn thời gian não xử lý tín hiệu thị giác là ¼ giây. Do đó, sử dụng hình ảnh giúp truyền đạt một lượng lớn thông tin chỉ trong tích tắc. Để tiết kiệm thời gian, đồng thời giúp HS tránh nhàm chán và nhớ lâu hơn, infographic hỗ trợ xử lý các thông tin cần thiết dưới dạng hình ảnh khiến HS chú ý vào cách trình bày ấn tượng của infographic. Bằng cách này, HS đã tiếp thu được ít nhiều thông tin chỉ trong một thời gian rất ngắn. Với các infographic tổng hợp giúp HS trong một khoảng thời gian ngắn, sẽ khám phá và chiếm lĩnh được một lượng kiến thức lớn. - Infographic tạo sự thu hút, hấp dẫn đối với người học. Theo nghiên cứu của Đại học Saskatchewan - Canađa, một infographic có khả năng được chọn đọc nhiều gấp 30 lần so với bài viết hoặc biểu đồ đơn giản, infographic còn có thể kết hợp thông tin với những thiết kế sáng tạo để tạo nên một mẫu infographic ấn tượng. Đây là điều đặc biệt làm cho infographic thu hút và hấp dẫn người học hơn rất nhiều nếu chỉ sử dụng từ ngữ. Kiến thức lịch sử vố đa dạng, phong phú, phức tạp gắn liền với sự kiện, nhân vật, thời gian, không gian, diễn biến Vì vậy, việc thiết kế các infographic gồm những nội dung kiến thức cốt lõi, gắn liền với những hình ảnh trực quan phù hợp sẽ tạo nên sự hấp dẫn trong quá trình học tập bộ môn Lịch sử. Infographic về Đông Nam Á thời phong kiến (lịch sử lớp 10) - Infographic lịch sử được hiểu là các sản phẩm thiết kế bằng phần mềm đồ họa, có chứa các nội dung lịch sử đã được tổng hợp, sắp xếp theo trật tự nhất định 13
14. và thể hiện dưới dạng hình ảnh trực quan, sinh động. Đó là một là loại kênh hình có tính trực quan cao, là những sản phẩm độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân của người thiết kế. Mặc dù sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay còn khá mới mẻ, nhưng ở một số trường phổ thông đã có nhiều giáo viên vận dụng thành công và tạo nên những tiết học hiệu quả, sinh động, hấp dẫn đem lại hứng thú và đam mê học tập cho học sinh. Sử dụng infographic với tư cách là một công cụ hỗ trợ có tính trực quan trên nền tảng ứng dụng công nghệ được xem là một phương pháp dạy học mới có ý nghĩa quan trọng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông. Cụ thể: Về kiến thức, infographic giúp HS chiếm lĩnh kiến thức cơ bản của bài học một cách nhanh chóng và hệ thống và mang tính tự chủ cao. Việc HS được tự do chọn lựa nghiên cứu các kiến thức (được chỉ dẫn nguồn chính xác), tự tổng hợp và ghi nhớ thống tin cần thiết trong thời gian ngắn, giúp HS có cảm giác tự chủ hơn với việc học tập. Nhờ infographic với “phương pháp chủ động tư duy,“bạn sẽ có hết thảy những hình dung sống động về quá khứ qua những lời dẫn dắt thú vị, những hội thoại sinh động, những bức tranh tả thực Từ đó, tự bản thân bạn sẽ có những đánh giá, cảm nhận của riêng mình [6]. Về kĩ năng: việc khai thác và sử dụng infographic, giúp HS phát triển kĩ năng đặc thù của bộ môn như kĩ năng quan sát, tái hiện kiến thức lịch sử; kĩ năng nhận thức và tư duy lịch sử (phân tích, so sánh, xác định mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử); kĩ năng nhận xét, đánh giá, vận dụng kiến thức đã học để tiếp thu kiến thức mới và giải quyết các vấn đề của cuộc sống. Về thái độ: Mỗi infographic được thiết kế mang đậm màu sắc cá nhân. Việc thiết kế infographic có thể do GV hoặc HS làm. Với mục tiêu dạy học phát triển năng lực học sinh, thì xu hướng khuyến khích HS tham gia trực tiếp vào quá trình học tập, tự thiết kế sản phẩm học tập của mình ngày càng phổ biến. Quá trình tìm tòi, thu thập các thông tin, tư liệu để tạo ra infographic đòi hỏi HS phải tiếp cận với các nguồn thông tin đa dạng, phong phú. Qua đó, giúp HS đánh giá khách quan, toàn diện về lịch sử, từ đó hình thành thế giới quan khoa học, lòng đam mê, ý thức trách nhiệm đối với bản thân. Ví dụ, khi dạy học về tác động, ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc tới Việt Nam (thời phong kiến), nếu giáo viên chỉ trình bày kiến thức dưới dạng thông tin, diễn giải thì không thể hấp dẫn bằng infographic (hình trên). Thông qua quan sát, học sinh vừa có biểu tượng, vừa được hình thành năng lực tìm hiểu, nhận thức và tư duy lịch sử rất rõ ràng. 14
15. Infographic về ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc tới Việt Nam thời phong kiến Về năng lực: sử dụng infographic góp phần quan trọng vào việc phát triển năng lực chung cốt lõi (tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo). Đồng thời, góp phần phát triển năng lực đặc thù của bộ môn Lịch sử (tìm hiểu lịch sử; nhận thức và tư duy lịch sử; vận dụng kiến thức và kĩ năng vào học tập và cuộc sống). Qua đó, góp phần phát triển toàn diện học sinh, đáp ứng yêu cầu đổi mới mục tiêu giáo dục – đào tạo hiện nay [7]. 1.2. Cơ sở thực tiễn việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường THPT Infographic lịch sử được hiểu là các sản phẩm thiết kế bằng các phần mềm đồ họa, có chứa các nội dung lịch sử đã được tổng hợp, sắp xếp theo trật tự nhất định và thể hiện dưới dạng hình ảnh trực quan, sinh động. Như thế, hiểu một cách đơn giản, infographic lịch sử chính là cách thức thể hiện mới các nội dung lịch sử đã cũ. Nói cách khác, infographic cũng có thể được xem là một là loại kênh hình có tính trực quan cao, tác động trực tiếp đến nhận thức của học sinh. Bởi lẽ infographic mang yếu tố mới lạ, thu hút học sinh mà tranh ảnh đơn thuần không có được. Vì vậy, với infographic, học sinh không đơn thuần chỉ quan sát và liên hệ đến nội dung kiến thức mà còn phải lý giải, phân tích, giải thích, đánh giá những nội dung kiến thức được thể hiện trong đó. Sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay vẫn được xem là một nội dung mới mẻ vì hệ thống infographic lịch sử còn ít, chưa được hệ thống, thẩm định về mặt nội dung và đưa vào sử dụng trong các nhà trường phổ 15
16. thông như một tài liệu học tập chính thức. Lịch sử là một môn học trong chương trình giáo dục phổ thông, cũng giống như nhiều môn học khác trong hệ thống giáo dục nước ta, việc dạy học Lịch sử đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách giáo dục. Khi giải thích về lý do nhiều học sinh không thích học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay và có điểm số môn này chưa cao như kì vọng, trái lại học sinh thường rất quan tâm đến các vấn đề lịch sử và thích nghe “kể chuyện lịch sử”, xem phim lịch sử , tác giả Nguyễn Quốc Vương cho rằng “thực chất, đó là biểu hiện của việc học sinh tìm kiếm “sự tự do trong nhận thức”. Ở đó, tính đa dạng của nhận thức lịch sử được thừa nhận và học sinh được trải nghiệm “khoái cảm trí tuệ” khi tiếp nhận các “hình ảnh lịch sử” đa chiều và tự xây dựng “hình ảnh lịch sử” cho bản thân” [10, tr. 138]. Giải mã bài toán đó, infographic với đặc trưng trực quan, sinh động, độc đáo hoàn toàn có thể tạo ra hứng thú học tập mới, đồng thời giúp đỡ học sinh được tự do thể hiện những nhận thức lịch sử qua lăng kính của mình. Mỗi infographic với tư cách là một sản phẩm cá nhân độc đáo, thể hiện sự sáng tạo, tư duy thẩm mĩ và khả năng sử dụng công nghệ thông tin của tác giả sẽ góp phần nâng cao hiệu quả học tập bộ môn. Tuy nhiên, mặc dù có nhiều ưu thế, nhưng hiện nay, việc sử dụng infographic trong dạy học hiện nay hiện chưa được tiến hành rộng rãi. Theo nghiên cứu của chúng tôi, infographic đã trở thành nội dung nghiên cứu và ứng dụng với qui mô hẹp trong dạy học địa lý ở một số trường THPT: Nghiên cứu của các tác giả Huỳnh Phẩm Dũng Phát, Trần Thị Hoa Lan, Nguyễn Thị Thanh Thùy với đề tài Sử dụng Piktochart thiết kế infographic phục vụ giảng dạy địa lí (2016), đăng trên tạp chí Khoa học trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh đã cho thấy hiệu quả thực tiễn khi ứng dụng infogrphic vào dạy học môn Địa lí lớp11. Hoặc sinh viên Trần Thúy Duyên có nghiên cứu đề tài Thiết kế và sử dụng infographic animation trong dạy học địa lý 11 (2017), được in trong Kỷ yếu hội nghị sinh viên nghiên cứu khoa học trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Điểm chung trong các nghiên cứu này chính là đã bước đầu khẳng định kết quả kiểm nghiệm thực tế về hiệu quả sử dụng infographic trong quá trình dạy học ở trường phổ thông. Mặc dù đã được ứng dụng tương đối hiệu quả trong bộ môn địa lý nhưng ở nội dung môn học lịch sử, infographic mới chỉ được xuất hiện trên mạng và được giáo viên sử dụng một cách tự phát trong các tiết học trên lớp để thay đổi không khí giờ học. Trong bối cảnh thi THPT Quốc gia như hiện nay được tổ chức dưới dạng thi trắc nghiệm khách quan, học sinh cần ghi nhớ nhiều nội dung kiến thức để đáp 16
17. ứng yêu cầu của bài thi. Đáp ứng yêu cầu của phần đông học sinh về việc học tập, ôn luyện và hệ thống sơ đồ hóa kiến thức trọng tâm, Công ty Ccgroup đã mời các tác giả có tên tuổi trong nhiều bộ môn, hoàn thiện trọn bộ infographic chinh phục kì thi THPT Quốc gia (2018), trong đó có tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng đã công phu biên soạn nhiều infographic dễ hiểu của môn Lịch sử. Trên cơ sở đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh, tác giả Nguyễn Mạnh Hưởng tiếp tục chủ biên 2 cuốn sách được viết dưới dạng infographic và xuất bản năm 2019 là Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử 8 và Bí quyết tăng nhanh điểm kiểm tra lịch sử 9. Những bộ sách này đã trở thành nguồn tài liệu quan trọng hỗ trợ học sinh trong quá trình tự học và ôn luyện kiến thức. Tại nhiều trường THCS, THPT, việc học sinh hứng thú với infographic và đặt mua các tài liệu infographic để tự ôn tập, chuẩn bị cho những kì thi Lịch sử, đặc biệt là kì thi THPT Quốc gia hàng năm được tiến hành khá rộng rãi. Tại một số trường THPT Chuyên khác: Chuyên Lào Cai, Chuyên Bắc Ninh, Chuyên Chu Văn An, một số giáo viên trẻ cũng đã tiệm cận đến với việc sử dụng infographic trong dạy học lịch sử, tuy nhiên mức độ còn hạn chế, bởi lẽ hầu hết các giáo viên chỉ sử dụng những infographic có sẵn trên mạng hoặc trong các sách có sẵn chưa tiến hành thiết kế infographic để sử dụng vì mất nhiều thời gian và công sức. Như vậy, có thể thấy trên thực tế, mặc dù đã có nhiều infographic lịch sử được thiết kế và đăng tải trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng nhưng lại chưa được ứng dụng trong quá trình dạy học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay với tư cách như một biện pháp mới, góp phần làm đổi mới phương pháp dạy học. Sử dụng infographic trong dạy học sẽ là một phương pháp mới đầy tiềm năng khi không chỉ đem đến tính mới lạ mà còn góp phần to lớn trong việc nâng cao hiệu quả bộ môn và gắn việc học tập với thực tiễn, đảm bảo rèn luyện, phát triển các năng lực thực hành cho học sinh. Điều này hoàn toàn phù hợp với mục đích của nền giáo dục Việt Nam hiện nay là hình thành nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ, những người lao động tương lai của xã hội, có sức khỏe, có trí tuệ, có tâm hồn trong sáng, biết yêu thương cộng đồng, nhân loại, có ý thức công dân và có khả năng lao động sáng tạo, nhằm đáp ứng những yêu cầu của thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Có thể thấy, infographic lịch sử không còn là khái niệm xa lạ, trái lại, nó còn có thể trở thành một công cụ hỗ trợ dạy học trong thời đại mới, không chỉ nâng cao hứng thú, chất lượng học tập bộ môn mà còn mở ra khả năng phát triển các năng lực của người học. Tuy nhiên, việc ứng dụng infographic trong dạy học lịch sử hiện nay vẫn còn là một vấn đề mới, chưa được triển khai áp dụng rộng rãi để phát huy hết 17
18. hiệu quả của nó. Với phiếu khảo sát giành cho giáo viên, chúng tôi khảo sát với giáo viên dạy lịch sử ở trường THPT chuyên bắc Giang với kết quả thu được như sau: Với câu hỏi: Cô hiểu như thế nào về infographic? Hầu hết các giáo viên đều đã nhận thức đúng được bản chất của infographic là sử dụng hình ảnh để truyền tải thông tin (nội dung đáp án A và B). Biểu đồ 1.1. Nhận thức của giáo viên về infographic Trong đó, 75 % giáo viên hiểu chính xác khái niệm infographic là hình thức đồ họa trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức thể hiện những thông tin phức tạp một cách nhanh và rõ ràng. Đây là cơ sở thuận lợi và quan trọng để đảm bảo khả năng tiến hành sử dụng infographic có hiệu quả trên diện rộng. Điều này chứng tỏ infographic không còn là một khái niệm xa lạ, mà hoàn toàn gần gũi với các giáo viên THPT. Cũng như vậy, với câu hỏi về mức độ sử dụng infographic trong dạy học, có 75 % thầy cô cho rằng thỉnh thoảng có sử dụng infographic. Con số này chứng tỏ, infographic đã được đưa vào sử dụng, tuy nhiên mức độ không thường xuyên. Có thể giải thích điều này là do chưa có một hệ thống infographic lịch sử đầy đủ làm nguồn tài liệu để hỗ trợ giáo viên trong quá trình giảng dạy. Vì thế, việc sử dụng infographic hoàn toàn là do khả năng và sáng tạo cá nhân của từng giáo viên. 18
19. Biểu đồ 1.2. Mức độ sử dụng infographic của giáo viên Tuy chưa thực sự được phổ biến, nhưng 100% số thầy cô tham gia khảo sát đều đã có nhận thức đúng về ưu thế nổi trội của infographic trong dạy học lịch sử ở các trường THPT Chuyên: Giúp học sinh có khả năng tổng hợp kiến thức tốt hơn; tăng tính hình ảnh trong dạy học lịch sử, tăng tư duy sáng tạo cho học sinh, và từ đó, giúp học sinh tăng hứng thú học tập bộ môn. Bảng 1.1. Ưu thế của infographic trong dạy học lịch sử ở trường THPT Ưu thế của infographic trong dạy học lịch sử ở trường Kết quả Tỷ lệ THPT Giúp học sinh ghi nhớ kiến thức nhanh hơn 5 100 % Giúp học sinh có khả năng tổng hợp kiến thức tốt hơn 5 100 % Tăng tính hình ảnh trong dạy học lịch sử 5 100 % Rèn các kĩ năng tổng hợp, phân tích, so sánh, đánh giá 5 100 % Tăng tư duy sáng tạo cho học sinh 5 100 % Giúp học sinh tăng hứng thú học tập bộ môn 5 100 % Phát triển năng thực hành lịch sử và CNTT 5 100 % Ý kiến khác (xin ghi rõ nếu có) 0 0 % Cũng như vậy, các thầy cô tham gia khảo sát cũng đã đưa ra ý kiến chính xác về các cách phân loại infographic và hình thức sử dụng hiệu quả infographic trong dạy học lịch sử. 19
20. Biểu đồ 1.3. Nhận thức của giáo viên về cách phân loại infographic Biểu đồ 1.4. Các hình thức dạy học có sử dụng infographic trong DHLS ở trường THPT Bảng 1.2. Những biện pháp sử dụng infographic trong dạy học lịch sử ở trường THPT Sử dụng infographic với những phương pháp DH và biện pháp Kết quả Tỷ lệ sư phạm trong quá trình dạy học Lịch sử ở trường THPT Sử dụng infographic để tạo động cơ và hứng thú học tập cho 5 100 % học sinh Sử dụng infographic để tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh kiến 5 100 % thức mới Sử dụng infographic để củng cố kiến thức đã học cho học sinh 5 100% Sử dụng infographic để kiểm tra hoạt động nhận thức của học 5 100 % sinh Ý kiến khác 0 0 % Theo bảng số liệu trên, hầu hết số giáo viên tham gia khảo sát đều khẳng định ưu thế nổi trội của infographic sẽ được thể hiện tốt nhất trong quá trình dạy học trên lớp (5/5 giáo viên). 20