Bài giảng Ngữ văn 10 - Bài: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 10 - Bài: Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

1. TÌNH CẢNH LẺ LOI CỦA NGƯỜI CHINH PHỤ (Trích: Chinh phụ ngâm) Nguyên tác chữ Hán: Đặng Trần Côn Bản dịch chữ Nôm: Đoàn Thị Điểm (?)
2. I. Tìm hiểu chung 1. Tác giả và dịch giả a. Tác giả - Đặng Trần Côn (?-?) - Quê: Nhân Mục, Thanh Trì (nay: Thanh Xuân, TP Hà Nội) - Sống khoảng nửa đầu thế kỉ XVIII. - Con người: hiếu học, tài hoa. - Tác phẩm: SGK
3. b. Dịch giả * Đoàn Thị Điểm (1705-1748); Hiệu: Hồng Hà nữ sĩ - Quê: Giai Phạm, Văn Giang, Kinh Bắc (nay: Hưng Yên) - Con người: tài sắc, thông minh - Tác phẩm: SGK * Phan Huy Ích (1750-1822); Tự: Dụ Am - Quê: Thu Hoạch, Thiên Lộc, Nghệ An (nay: Hà Tĩnh) - Đỗ Tiến sĩ năm 26 tuổi - Tác phẩm: SGK
4. 2. Tác phẩm Chinh phụ ngâm a. Hoàn cảnh ra đời - Thời gian: những năm 40 của thế kỉ XVIII. - Xã hội nhiều biến động: chiến tranh phong kiến; khởi nghĩa nông dân. ➔ Đặng Trần Côn “cảm thời thế mà làm ra”
5. b. Giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm - Giá trị nội dung: + Hiện thực: phản ánh cuộc chiến tranh phong kiến + Nhân đạo: lên án chiến tranh phi nghĩa; đồng cảm với những khát khao tình yêu, hạnh phúc - Giá trị nghệ thuật: + Thể thơ: trường đoản cú (nguyên tác), song thất lục bát (bản dịch). + Sử dụng bút pháp trữ tình, ước lệ tượng trưng. + Bản dịch: ngôn ngữ tinh tế, phong phú, uyển chuyển.
6. 3. Đoạn trích - Vị trí: Từ câu 193 - 216. - Nội dung: Tâm trạng nhớ nhung, sầu muộn của người chinh phụ - Bố cục: 3 phần + 8 câu đầu: Nỗi cô đơn, lẻ loi. + 8 câu tiếp: Nỗi sầu muộn triền miên. + 8 câu sau: Nỗi nhớ thương đau đáu.
7. II. Đọc hiểu văn bản * Đọc văn bản: xem chú thích... 1. Tám câu đầu: Nỗi cô đơn, lẻ loi
8. - Thời gian: dài đằng đẵng - Không gian: thanh vắng, yên tĩnh → Phù hợp để diễn tả tâm trạng - Hành động: + Dạo hiên, gieo từng bước + Rủ rèm xuống, cuốn rèm lên => Hành động lặp lại, không mục đích → Tâm trạng rối bời, cô đơn
9. - Ngoại cảnh: + Chim thước: chẳng mách tin - im lặng → mong ngóng, đợi chờ người chồng trở về. + Ngọn đèn: lặng lẽ → khát khao sự đồng cảm, xót xa ngậm ngùi + Hoa đèn: thời gian về khuya, sự tàn lụi → sự chờ đợi mỏi mòn, vô vọng. + Bóng người: đặc tả nỗi cô đơn. ➔ Nhiều hình ảnh gợi hình, biểu cảm làm tăng nỗi lẻ loi và niềm khát khao sum họp.
10. - Nỗi lòng và dáng vẻ: + Bi thiết + Buồn rầu, chẳng nói → Tâm trạng nặng nề
11. - Nghệ thuật: + Miêu tả tâm trạng. + Biện pháp: tả cảnh ngụ tình, đối lập, điệp ngữ, câu hỏi tu từ, chuyển đổi giọng kể thành lời tự bộc bạch. + Giọng thơ trầm lắng, tha thiết.
12. → sự cảm thông với hoàn cảnh lẻ loi, cô đơn của người chinh phụ; trân trọng khát vọng hạnh phúc và lên án chiến tranh. ➔ giá trị nhân đạo.
13. 2. Tám câu tiếp theo: Nỗi sầu muộn triền miên “Gà eo óc gáy sương năm trống Hòe phất phơ rủ bóng bốn bên” Không gian ở đây hiện lên như thế nào và thể hiện Khôngđiều gian gì? vắng lặng => âm thầm chiếc bóng - Tiếng gà: năm canh -> thao thức suốt đêm - Hòe phất phơ -> hoang vắng 13
14. “Khắc giờ đằng đẵng như niên Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa” - Từ láy: đằng đẵng, dằng dặc Âm hưởng buồn kéo dài - So sánh: “như niên”, “tựa miền biển xa” Thời gian tâm trạng, cụ thể hóa nỗi sầu. 14
15. “Hương gượng đốt hồn đà mê mải Gương gượng soi lệ lại châu chan Sắt cầm gượng gảy ngón đàn Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng” - Động từ: Gảy đàn Gượng Soi gương Đốt hương 15
16. Miễn cưỡng, gượng gạo không còn niềm vui sống - Dây đứt phím chùng Lo sợ điều không may xảy ra * Bằng cách sử dụng các từ ngữ biểu cảm, hình ảnh ước lệ tác giả đã diễn tả tâm trạng lẻ loi, cô đơn, buồn tủi, mất hết niềm vui sống của người chinh phụ. 16
17. “Lòng này gửi gió đông có tiện Nghìn vàng xin gửi đến non Yên Non Yên dù chẳng tới miền Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong Cảnh buồn người thiết tha lòng Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun” 17
18. 3. Tám câu cuối: Nỗi nhớ thương đau đáu - Hình ảnh ước lệ: + Gió đông: gió mùa xuân, ấm áp Gửi nỗi nhớ đến người chinh phu + Non Yên: xa xôi, hiểm trở Lo lắng Hình ảnh ước lệ => khát khao đoàn tụ 18
19. - Từ láy: Thăm thẳm, đau đáu. - Điệp ngữ: nhớ chàng, thăm thẳm. - Hình ảnh so sánh: Nỗi nhớ “thăm thẳm” như đường lên trời. ❖=> Cực tả nỗi nhớ thương triền miên, da diết của người vợ trẻ nhớ thương chồng. 19
20. “Cảnh buồn người thiết tha lòng Cành cây sương đượm tiếng trùng mưa phun” - Người: buồn, thiết tha => đau đớn như bị chà xát - Cảnh: sương, mưa => gợi buồn, nhuốm màu tâm trạng Nỗi buồn chuyển thành nỗi đau khôn tả 20