Đề cương ôn tập kiểm tra cuối học kì II Ngữ văn Lớp 10 - Năm học 2023-2024

Nội dung tài liệu: Đề cương ôn tập kiểm tra cuối học kì II Ngữ văn Lớp 10 - Năm học 2023-2024

1. Tổ Ngữ văn: ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ II MÔN NGỮ VĂN – LỚP 10 Năm học: 2023 – 2024 *MA TRẬN ĐỀ KHUNG MA TRẬN ĐỀ KIỂM TRA ĐỊNH KÌ MÔN NGỮ VĂN LỚP 10 – KÌ II TT Thành Mạch nội Số Cấp độc tư duy phần năng dung câu Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Tổng lực % Số câu Tỉ lệ Số câu Tỉ lệ Số câu Tỉ lệ 40% I Năng lực Văn bản đọc 5 2 10% 2 20% 1 10% Đọc hiểu Đoạn văn 1 5% 5% 10% 20% Nghị luận II Năng lực văn học; Viết NLXH Bài văn : 1 7,5% 10% 22,5% 40% Nghị luận xã hội; NLVH Tỉ lệ % 22,5% 35% 42,5% 100% Tổng 7 100% A. KIẾN THỨC CƠ BẢN HỌC KÌ II. I. VĂN BẢN ĐỌC: 1. Bài 6: Nguyễn Trãi – “ Dành còn để trợ dân này”. Văn Thể Phương Nội dung Nghệ thuật bản loại thức biểu đạt chính Tác gia Nghiên Thuyết - Khái quát về cuộc đời và Rõ ràng, mạch lạc, tính hệ Nguyễn cứu văn minh sự nghiệp văn thơ Nguyễn thống cao Trãi học Trãi Bình Chính Nghị - Là bản tổng kết về cuộc - Bố cục: Chặt chẽ, cân đối. Ngô đại luận luận kháng chiến vĩ đại, nêu cao - Câu văn, giọng văn linh hoạt. thắng lợi của dân tộc cáo - Ngôn ngữ, hình tượng phong - Khẳng định nhân dân ta phú, vừa cụ thể vừa khái quát. có tinh thần nhân nghĩa và nền độc lập riêng của mình.
2. Bảo Thơ Biểu - Tâm hồn Nguyễn Trãi - Giọng điệu trữ tình, sâu lắng, kính Nôm cảm chan chứa tình yêu thiên bút pháp tả sinh động cảnh nhiên, yêu đời, yêu nhân - Thể thơ sáng tạo: Thất ngôn giới, dân, đất nước xen lục ngôn bài 43 - Ngôn ngữ thơ phong phú, đa dạng vừa có lớp từ Hán Việt vừa có lớp từ thuần Việt tạo nên vẻ đẹp vừa trang trọng vừa bình dị - Sử dụng các điển tích, điển cố Dục Thơ Biểu Bài thơ vẽ ra bức tranh sơn - Tả cảnh ngụ tình Thúy chữ cảm thủy nơi núi Dục Thúy đẹp - Hình ảnh thơ mĩ lệ Sơn Hán tựa cảnh tiên rơi cõi tục. - Hình ảnh ẩn dụ sóng đôi Bài thơ vừa là niềm say mê nhau với thiên nhiên, vừa gợi nỗi lòng cảm hoài của Nguyễn Trãi 2. Bài 7: Quyền năng của người kể chuyện. Tình huống Chủ đề truyện Nhân Ngôi kể - Điểm nhìn Văn bản truyện vật Người cầm Gia-ve gặp Uy quyền Gia-ve, Ngôi thứ 3 - Điểm nhìn từ quyền khôi Giăng- Van không thuộc về Giăng - người kể chuyện ngôi thứ ba phục uy quyền - Giăng, hắn cái ác, nó vĩnh Van ẩn danh, đôi khi hoà nhập với (Trích Những muốn chứng viễn thuộc về Giăng một nhân vật nào đó trong người khốn minh uy quyền những trái tim truyện để nhìn và miêu tả khổ) - Vích-to của mình trong nhân đạo và Huy-gô tình thế Phăng- tình yêu thương tin sắp lìa xa con người cõi đời Dưới bóng Thanh trở về Những rung Thanh, hoàng lan - nhà sau nhiều cảm lắng sâu và Nga Thạch Lam ngày xa cách, tinh tế của gặp lại bà và Thanh trước cô hàng xóm những gì bình dị, thân quen . Một chuyện đùa Câu nói đùa Nếu không Tôi, - Ngôi thứ nhất - Người kể nho nhỏ - An- của nhân vật thành thật và Na-đi-a chuyện xưng tôi đây cũng là tôn Sê-khốp tôi trong một quyết đoán nhân vật chính trong câu lần trượt tuyết trong tình yêu chuyện
3. có thể ta sẽ phải - Lúc đầu nhân vật tôi đứng ân hận vì bỏ lỡ trên ấn tượng chung của cả 2 tình yêu người để nhìn về kỉ niệm - Giây phút cuối của cuộc chia tay, nhân vật tôi đứng trên điểm nhìn cá nhân để nhìn về thực tế phũ phàng 3. Bài 8,9: Thế giới đa dạng của thông tin; Hành trang cuộc sống. - Nắm được chức năng cơ bản của văn bản thông tin. - Nhận biết được một số văn bản thông tin, văn bản nghị luận. - Vận dụng tri thức ngữ văn trong đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại. II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT: STT Nội dung thực Ý nghĩa của hoạt động thực hành hành - Sử dụng từ Hán Việt: Vấn đề sử dụng từ Hán Việt là vấn đề hết sức tế nhị. Trong các từ Hán Việt và từ thuần Việt đồng nghĩa, từ Hán Việt có sắc thái trừu tượng, trang trọng, tao nhã, cổ kính còn từ thuần Việt mang sắc thái cụ thể, gần gũi. Vì thế người ta dùng từ Hán Việt để: Thực hành sử 1 + Tạo sắc thái trang trọng, nghiêm trang, biểu thị thái độ tôn kính, trân dụng từ Hán Việt trọng, làm nổi bật ý nghĩa lớn lao của sự vật, sự việc. + Tạo sắc thái tao nhã, tránh thô tục, tránh gây cảm giác ghê sợ. + Tạo sắc thái cổ xưa, làm cho người đọc như được sống trong bầu không khí xã hội xa xưa Biện pháp chêm Biết cách nhận biết và nêu được tác dụng của biện pháp chêm xen, biện 2 xen, biện pháp liệt pháp liệt kê. kê - Các phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, biểu đồ, ... (nếu có) cần Sử dụng phương được sử dụng với mức độ vừa phải, cốt để làm nổi bật vấn đề muốn nói. 3 tiện phi ngôn ngữ - Việc sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ như hình ảnh, biểu đồ, sơ đồ, góp phần giúp cho người đọc dễ tiếp nhận và ghi nhớ thông tin.
4. Thực hành sử - Nhận biết và đánh giá được tác dụng của các phương tiện phi ngôn ngữ 4 dụng phương tiện trong văn bản. phi ngôn ngữ III. VIẾT: STT Kiểu bài viết Yêu cầu của kiểu bài viết - Giới thiệu được vấn đề xã hội cần bàn luận. - Nêu rõ lí do lựa chọn và quan điểm cá nhân về vấn đề xã hội cần bàn luận. Viết văn bản nghị 1 luận về một vấn đề - Chứng minh quan điểm của mình bằng hệ thống luận điểm chặt chẽ, xã hội hợp lí, sử dụng các lí lẽ thuyết phục và bằng chứng chính xác, đầy đủ. - Biết sử dụng yếu tố biểu cảm để tăng sức thuyết phục của văn bản. - Khẳng định ý nghĩa của vấn đề cần bàn luận. - Giới thiệu được những thông tin khái quát về tác giả, tác phẩm. - Nêu được nhận xét khái quát về giá trị của tác phẩm. - Nêu được nét riêng về chủ đề của tác phẩm. Viết văn bản nghị - Phân tích được mối quan hệ gắn kết giữa chủ đề và các nhân vật trong luận phân tích, 2 tác phẩm (chủ đề đã chi phối sự lựa chọn, miêu tả nhân vật như thế nào, đánh giá một tác nhân vật đã phát triển và khơi sâu chủ đề ra sao,...) phẩm truyện - Đánh giá khái quát về thành công hay hạn chế của tác phẩm nhìn từ mối quan hệ giữa chủ đề và nhân vật. - Phát biểu được tác động của chủ đề tác phẩm, nhân vật trong tác phẩm đối với bản thân. - Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ (tác giả, thời điểm ra đời, nơi xuất bản, đánh giá chung của dư luận, ) và nêu vấn đề chính sẽ được tập trung phân tích trong bài viết. - Phân tích, đánh giá mạch ý tưởng, cảm xúc của nhân vật trữ tình (nhân Viết văn bản nghị vật trữ tình muốn biểu đạt điều gì, thông qua hình tượng nào, với cái luận phân tích, nhìn và thái độ ra sao, ). 3 đánh giá một tác - Phân tích, đánh giá sự phát triển của hình tượng chính (qua các khổ, phẩm thơ đoạn trong bài) và tính độc đáo của những phương tiện ngôn từ đã được sử dụng (từ ngữ, cách gieo vần, ngắt nhịp, các biện pháp tu từ, ). - Phân tích, đánh giá nét hấp dẫn riêng của bài thơ so với những sáng tác khác cùng đề tài, chủ để, thể loại (của chính nhà thơ hoặc của những tác giả khác).
5. - Khẳng định giá trị tư tưởng và giá trị thẩm mĩ của bài thơ, ý nghĩa của bài thơ đối với người viết bài nghị luận. - Văn bản phải có cấu trúc chặt chẽ, phù hợp với mẫu cấu trúc chung của văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng. Viết một văn bản nội quy hoặc văn - Nội dung văn bản thể hiện rõ những hành vi cần thực hiện, không được 4 bản hướng dẫn nơi thực hiện trong không gian công cộng, phù hợp với yêu cầu, quy định công cộng của cơ quan, tổ chức ban hành, phù hợp với quy định của pháp luật. - Ngôn ngữ khách quan, chính xác, rõ ràng, dễ hiểu. - Xác định rõ luận đề của bài viết. - Thể hiện được cá tính, thiên hướng, lựa chọn, niềm tin, quan điểm riêng Viết bài luận về của bản thân. 5 - Sử dụng bằng chứng là những sự kiện, kinh nghiệm mà người viết đã bản thân thực sự trải qua. - Có giọng điệu riêng, thể hiện cảm xúc chân thành của người viết, thuyết phục, truyền cảm hứng và gợi suy ngẫm cho bạn đọc IV. NÓI VÀ NGHE - Những nội dung nói và nghe đã được thực hiện với các bài học trong sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập hai: + Thảo luận về một vấn đề xã hội có ý kiến khác nhau. + Thảo luận về một vấn đề văn học có ý kiến khác nhau. + Thảo luận về văn bản nội quy hoặc văn bản hướng dẫn nơi công cộng. + Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ và các phương tiện phi ngôn ngữ.
6. ĐỀ MINH HỌA: I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau: Làm người chẳng có đức cùng tài, So nghĩ đều thì kém hết hai1. Hiểm hóc cửa quyền chăng đụt lặn2, Thanh nhàn án sách hãy đeo đai3. Dễ hay ruột bể sâu cạn, Khôn biết lòng người vắn dài. Sự thế dữ lành ai hỏi đến, Bảo rằng ông đã điếc hai tai. (Ngôn chí, bài 5, Nguyễn Trãi, in trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 4, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, Tr.80) Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản. (0,5 điểm) Câu 2. Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong hai cặp câu thơ 3,4 và 5,6? (0,5 điểm) Câu 3. Anh/ chị hiểu như thế nào về nội dung của hai câu thơ: Dễ hay ruột bể sâu cạn, Khôn biết lòng người vắn dài. (1,0 điểm) Câu 4. Nêu chủ đề của văn bản. (1,0 điểm) Câu 5. Từ nội dung văn bản, anh/ chị có suy nghĩ gì về lợi ích của lối sống thanh nhàn? (1,0 điểm) II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình trong bài thơ sau: Chân chẳng lọt đến cửa vương hầu, Ấy tuổi nào thay4 đã bạc đầu. Liệu cửa nhà xem bằng quán khách, Đem công danh đổi lấy cần câu. Thân đà hết luỵ thân nên nhẹ, Bụt ấy là lòng bụt há cầu. Bui5 một quân thân ơn cực nặng, Tơ hào chưa báo hãy còn âu6. (Mạn thuật, bài 8, Nguyễn Trãi, in trong ổng tập văn học Việt Nam, tập 4, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2000, Tr.89) Câu 2. (4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về vấn đề: Lối sống năng động của người trẻ trong xã hội hiện nay. 1 Ý nói so với thiên hạ thì đức và tài mình đều kém. 2 Đụt lặn: trốn tránh, ẩn náu. 3 Đeo đai: đeo đẳng, theo đuổi. 4 Tuổi nào thay: có nghĩa cảm thán (bao nhiêu tuổi mà đã bạc đầu!) 5 Bui: chỉ có. 6 Âu: lo lắng, lo âu.
7. Hướng dẫn chấm. Phần Câu Nội dung Điểm I ĐỌC HIỂU 4,0 1 Thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn. 0,5 2 Biện pháp tu từ đối. 0,5 3 Nội dung của hai câu thơ: 1,0 Dễ hay ruột bể sâu cạn, Khôn biết lòng người vắn dài. Có thể hiểu là: Biển sâu hay cạn có dễ dò, còn lòng người ngắn hay dài thật khó để mà biết được. Hai câu này muốn nói về lòng dạ con người hiểm sâu, khó mà đoán biết. 4 Chủ đề của bài thơ: 1,0 Bài thơ thể hiện những suy ngẫm của Nguyễn Trãi về thế sự và về bản thân mình: muốn lánh khỏi chốn cửa quyền đầy rẫy thị phi, tránh xa chốn lòng người nham hiểm, mặc kệ thói đời để sống cuộc sống thanh nhàn. 5 Suy nghĩ về lợi ích của lối sống thanh nhàn: 1,0 - Đem lại sự thư thái cho tâm hồn; - Giúp con người không bị cuốn theo tiền tài, danh vọng; - Có những suy nghĩ, nhìn nhận sâu sắc hơn về cuộc đời; II VIẾT 6,0 1 Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích vẻ đẹp tâm 2,0 hồn của nhân vật trữ tình trong bài thơ “Mạn thuật” bài 8. a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn 0,25 Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn. Thí sinh có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, tổng-phân-hợp, móc xích hoặc song hành. b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: 0,25 Phân tích vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình trong bài thơ “Mạn thuật” bài 8. c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận 0,5 Sau đây là một số gợi ý: - Nhân vật trữ tình trong bài thơ là một người coi thường công danh, phú quý: chân chẳng lọt đến cửa vương hầu; đem công danh đổi lấy cần câu. - Là một người thích cuộc sống tự do, không bị ràng buộc, không mong cầu những thứ viển vông: liệu cửa nhà xem bằng quán khách, thân đà hết lụy thân nên nhẹ; Bụt ấy là lòng Bụt há cầu. - Tuy vậy, nhân vật trữ tình vẫn là một con người luôn trăn trở, lo âu cho dân cho nước. Dù sống trong cảnh thanh nhàn, vui thú điền viên, nhưng vẫn canh cánh nỗi nợ nước ơn vua chưa báo đáp. Đây chính là vẻ đẹp nổi bật trong tâm hồn Nguyễn Trãi, bao giờ cũng nghĩ về đất nước. Người ta nói ông “nhàn thân chứ không nhàn tâm” là vì vậy. d. Viết đoạn văn đảm bảo các yêu cầu sau: 0,5 - Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận. - Trình bày rõ quan điểm và hệ thống các ý.
8. - Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng. đ. Diễn đạt: 0,25 Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết câu trong đoạn văn. e. Sáng tạo: 0,25 Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ. 2 Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của 4,0 anh/ chị về vấn đề: lối sống năng động của người trẻ trong xã hội hiện nay. a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài: 0,25 Nghị luận xã hội. b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: 0,5 Suy nghĩ về vấn đề: lối sống năng động của người trẻ trong xã hội hiện nay. c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề của bài viết 1,0 - Xác định được các ý chính của bài viết - Sắp xếp được các ý hợp lí theo bố cục ba phần của bài văn nghị luận: 1. Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm cá nhân về vấn đề: - Mỗi con người có thể chọn cho mình một lối sống, sống năng động cũng là một trong những lựa chọn của nhiều bạn trẻ hiện nay. - Đây là một lối sống tích cực, phù hợp với xu thế của xã hội hiện đại. 2. Triển khai vấn đề nghị luận: 2.1. Giải thích: Lối sống năng động có thể hiểu là lối sống dấn thân, thích hoạt động, thích tìm tòi khám phá những điều mới mẻ. 2.2. Lợi ích của lối sống năng động: - Lối sống năng động làm cho tuổi trẻ trở nên hoạt bát, tự tin hơn trong mọi tình huống. - Lối sống năng động giúp cho người trẻ có nhiều trải nghiệm thú vị, rút ra được nhiều bài học bổ ích, từ đó hoàn thiện bản thân. - Lối sống năng động sẽ đem lại cho tuổi trẻ nhiều cơ hội để thăng tiến trong công việc. - Lối sống năng động sẽ giúp cho người trẻ tạo lập được nhiều mối quan hệ cần thiết cho cuộc sống sau này. 2.3. Giải pháp để có được lối sống năng động: - Tham gia tích cực vào các hoạt động đoàn thể. - Cố gắng sống nhiều trong đời thực thay vì trên không gian ảo. - Kết giao với những người năng động. 2.4. Mở rộng: - Sống năng động nhưng không nên tùy tiện, lối sống này cần đi kèm với khản năng suy xét, tính toán cẩn thận, để tránh những sai lầm đáng tiếc. - Người sống năng động cũng cần có những khoảnh khắc trầm lắng, để cân bằng cảm xúc, điều hòa tâm hồn, từ đó có những suy nghĩ sâu sắc, dẫn đến hành động đúng đắn hơn.
9. 3. Rút ra bài học cho bản thân: - Cần tránh xa lối sống bị động, tự ti. - Cần hình thành cho mình lối sống năng động, sáng tạo. d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau: 1,5 - Lựa chọn được các thao tác lập luận, phương thức biểu đạt phù hợp để triển khai vấn đề nghị luận. - Trình bày rõ quan điểm và hệ thống các ý. - Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: lí lẽ xác đáng, bằng chứng tiêu biểu, phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa lí lẽ và bằng chứng. đ. Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt, liên kết văn 0,25 bản. e. Sáng tạo: 0,5 Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; có cách diễn đạt mới mẻ. C. ĐỀ LUYỆN TẬP: ĐỀ 1: I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản: MẠN THUẬT (Bài 5) Nguyễn Trãi Sơn thuỷ nhàn chơi phận khó khăn, Cửa quyền hiểm góc ngại chồn chân. Say minh nguyệt, trà ba chén, Thích thanh phong, lều một gian. Ngỏ cửa nho, chờ khách đến, Trồng cây đức, để con ăn. Ðược thua phú quý dầu thiên mệnh, Chen chúc làm chi cho nhọc nhằn? (Trích Thơ quốc âm Nguyễn Trãi, Bùi Văn Nguyên biên khảo, chú giải, giới thiệu, NXB Giáo dục, 2003, tr.50) Thực hiện các yêu cầu: Câu 1. Văn bản trên được viết theo thể thơ nào? Câu 2. Chỉ ra các hình ảnh thiên nhiên xuất hiện trong văn bản. Câu 3. Chỉ ra những từ ngữ diễn tả trực tiếp cảm xúc của nhân vật trữ tình trong hai câu thơ sau: Say minh nguyệt, trà ba chén, Thích thanh phong, lều một gian. Câu 4. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ Trồng cây đức, để con ăn. Câu 5. Anh/Chị hiểu như thế nào về hai câu thơ cuối?
10. Ðược thua phú quý dầu thiên mệnh, Chen chúc làm chi cho nhọc nhằn? II. LÀM VĂN (6,0 điểm) Câu 1(2.0 điểm). Anh/ chị hãy viết một đoạn văn nghị luận ngắn ( khoảng 200 chữ) cảm nhận về vẻ đẹp con người Nguyễn Trãi qua văn bản ở phần đọc hiểu. Câu 2( 4.0 điểm) Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận về vấn đề xã hội: Ứng xử văn minh trên không gian mạng. ĐỀ 2. I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) ( ) Bữa cơm ngon lành quá. Tâm ngồi ăn dưới con mắt hiền từ và mến thương của mẹ. Các em cô quây quần cả chung quanh, hỏi chuyện chợ búa của chị. Tâm ngắm nghía các nét mặt xinh xẻo, những con mắt ngây thơ lóng lánh dưới mái tóc tơ của các em: cô thấy lòng đầm ấm và tự kiêu, lòng người chị chịu khó nhọc để kiếm tiền nuôi các em ăn học. Cô hỏi han sách vở của thằng Lân và thằng Ái, học lớp 3 ở trường làng. Ngày trước, thời còn sung túc, cô cũng đã cắp sách đi học, và về nhà lại được ông Tú dạy thêm chữ Nho. Nhưng đã lâu, cô rời bỏ quyển sách để bước chân vào cuộc đời rộng rãi hơn, khó khăn và chặt chẽ. Buôn bán bây giờ mỗi ngày một chật vật, bởi cô ít vốn. Tất cả gánh hàng của Tâm chỉ đáng giá hai chục bạc. Giá nàng có nhiều tiền để buôn vải bán các chợ như Liên - Thôi, các em đi ngủ đi, mai còn dậy sớm mà đi học chứ. Lân cười, trả lời chị: - Mai chủ nhật cơ mà, chị quên rồi à? Tối nay em thức khuya để nói chuyện với chị. Nhưng một lát sau, trong căn nhà yên tĩnh, chỉ còn Tâm và bà Tú ngồi trên phản: cô kiểm điểm và xếp đặt lại các thứ hàng để mai đi phiên chợ Bằng chính. Những thứ hàng nho nhỏ, khác nhau và xinh xắn: cuộn chỉ, bao kim, hộp bút, cúc áo, giấy lơ, một trăm thứ lặt vặt qua lại trên ngón tay nhỏ bé của thiếu nữ, vừa quý báu lại vừa ít ỏi. Mỗi thứ đối với Tâm có một linh hồn riêng, và cô hàng lờ mờ đoán hiểu trong thâm tâm những khó nhọc và công của đã làm thành chúng. Tâm đã thêm vào vài thức hàng mới, bắt đầu bán được ở chợ: phấn xoa mặt, dầu bôi tóc, và son thoa môi. Cô ngắm nghía trên tay cái ống sáp con bằng đồng – hào rưỡi một cái – đựng một chất đỏ thơm làm thắm tươi môi các thiếu nữ ở trên tỉnh. Đôi khi trong buổi chợ Tâm đã được thấy một vài cô gái tỉnh về quê, da trắng, môi đỏ, lịch sự và sang trọng. Có lần, một đêm khuya, Tâm đã lấy sáp bôi lên môi mình và ngắm trộm bóng trong chiếc gương tròn nhỏ Cô Ba. Cô hơi thẹn thấy bóng mình trong đó, với đôi môi đỏ như sẫm máu - Độ này, hàng có bán được không, con? - Thưa u, cũng khá ạ. Chị Liên bán vải cũng chẳng đẹp bằng. Tâm biết mình xinh nhất chợ. Bọn con trai thường hay quanh quẩn chỗ cô ngồi và buông lời chòng ghẹo. Nhưng cô không để ý: Tâm thấy vững vàng ở giá trị lòng cao quý của mình. Nàng đã đảm đang nuôi cả một nhà, với lại, trừ phi là cô gái hư không kể, còn ai ở địa vị nàng cũng phải tảo tần buôn bán như thế. Làm việc, đối với Tâm, là cái lệ chung của người ta. Cô thấy chung quanh toàn những người đàn bà chịu khó làm ăn vất vả để nuôi chồng, nuôi con. Không bao giờ Tâm nghĩ cho mình, cho cuộc đời riêng của cô. Trong nhà đã ngủ yên tĩnh cả rồi. Trên án thư, bên cạnh ngọn đèn hoa kì, chồng sách và cái ống bút của Lân, Ái che khuất ánh sáng. Các em nàng! Những đứa em thông minh và
11. ngoan ngoãn quá. Không biết nàng có tảo tần mãi được để kiếm tiền mua giấy bút cho chúng ăn học không? Tâm mơ màng nghĩ đến sự thành công của các em sau này: đỗ đạt rồi đi làm trên tỉnh giúp thầy mẹ. Nhà nàng lại được sung túc và mát mặt như xưa. Tất cả những nỗi lo lắng lui đi và tâm hồn giản dị của thiếu nữ được nghỉ ngơi yên tĩnh. ( ) (Trích truyện ngắn Cô hàng xén, Thạch Lam) Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Xác định ngôi kể của đoạn trích. Câu 2. Tìm chi tiết miêu tả suy nghĩ của Tâm khi “ngắm nghía các nét mặt xinh xẻo, những con mắt ngây thơ” của các em cô trong bữa cơm. Câu 3. Xác định phép tu từ trong câu văn sau “Cô ngắm nghía trên tay cái ống sáp con bằng đồng – hào rưỡi một cái – đựng một chất đỏ thơm làm thắm tươi môi các thiếu nữ ở trên tỉnh”. Câu 4. Các câu văn sau giúp em hiểu gì về hoàn cảnh của nhân vật Tâm? “Ngày trước, thời còn sung túc, cô cũng đã cắp sách đi học, và về nhà lại được ông Tú dạy thêm chữ Nho. Nhưng đã lâu, cô rời bỏ quyển sách để bước chân vào cuộc đời rộng rãi hơn, khó khăn và chặt chẽ.” Câu 5. Anh/chị có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả nhân vật của Thạch Lam trong đoạn trích? II. PHẦN VIẾT (6.0 điểm). Câu 1 (2,0 điểm) Anh/ chị hãy viết đoạn văn nghị luận ( khoảng 200 chữ) trình bày cảm nhận về nhân vật Tâm trong phần ngữ liệu được trích. Câu 2 (4,0 điểm). Lười biếng là một thói quen xấu của một số người hiện nay. Em hãy viết một bài văn nghị luận ( khoảng 600 chữ) để thuyết phục họ từ bỏ thói quen này. ĐỀ 3 I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau: Trên sân ga của tuyến đường sắt Nikôlai7 có hai người bạn cũ gặp nhau: một người béo, một người gầy. Anh béo vừa ăn ở nhà ga xong, môi láng nhẫy bơ như quả đào chín. Người anh ta toát ra mùi rượu nho loại nặng, mùi nước hoa cam. Còn anh gầy thì mới xuống tàu, hai tay lỉnh kỉnh nào vali, nào hộp, nào túi. Người anh ta toát ra mùi thịt ướp, mùi bã cà phê. Sau lưng anh ta là một người đàn bà gầy gò, cằm dài – đó là vợ anh ta, và một cậu học sinh cao lêu nghêu mắt nhíu lại – đó là con trai anh ta. – Porphiri đấy à? – anh béo kêu lên, khi vừa nhác thấy anh gầy. – Đúng là cậu ư? Ôi, ông bạn thân mến của tôi! Bao nhiêu đông qua hè lại chúng mình không gặp nhau rồi! – Trời! – anh gầy sửng sốt. – Misa! Bạn từ thuở nhỏ của tôi! Cậu ở đâu ra thế? Hai người bạn ôm nhau hôn đến ba lần, mắt rưng rưng chăm chăm nhìn nhau. Cả hai đều kinh ngạc một cách đầy thú vị. – Cậu ạ, – anh gầy bắt đầu nói sau khi hôn xong – Mình quả không ngờ! Đột ngột quá! Nào, cậu nhìn thẳng vào mình xem nào! Ô, trông cậu vẫn đẹp trai như xưa, vẫn lịch thiệp, sang trọng như xưa! Chà, hay thật! À, mà cậu bây giờ thế nào rồi? Giàu không? Lấy vợ chưa? Mình thì có vợ rồi, cậu thấy đấy Đây, vợ mình đây, Luida, nguyên họ là Vanxenbắc, theo đạo 7 Tuyến đường sắt Nikôlai – đường sắt nối liền Pêtérburg (nay là Lêningrát) và Maxcơva, được gọi để kỷ niệm Hoàng đế Nga Nikôlai I (1796-1855).
12. Luyte Còn đây là con trai mình, Naphanain, học sinh lớp ba. Này con, bác đây là bạn hồi nhỏ của bố đấy! Cùng học phổ thông với nhau đây. Naphanain ngập ngừng một lát rồi bỏ chiếc mũ mềm xuống. – Cùng học phổ thông với bố đấy con ạ! – anh gầy nói tiếp – À này, cậu còn nhớ cậu bị chúng nó trêu chọc thế nào không? Chúng nó gọi cậu là Gêrôxtrát8 vì cậu lấy thuốc lá châm cháy một cuốn sách mượn của thư viện, còn mình thì chúng nó gọi là Ephian9 vì mình hay mách. Hô hô Dạo ấy bọn mình trẻ con thật! Đừng sợ con, Naphanain! Con lại gần bác chút nữa nào Còn đây là vợ mình; nguyên họ là Vanxenbắc theo đạo Luyte Naphanain suy nghĩ một lát rồi nép vào sau lưng bố. – Này anh bạn, bây giờ sống ra sao? – anh béo hỏi, nhìn bạn mình với vẻ đầy hoan hỉ. – Làm ở đâu? Thành đạt rồi chứ? – Ừ, mình cũng có đi làm, anh bạn ạ! Hai năm nay mình là viên chức bậc tám, cũng được mề đay “Xtanixláp”10. Lương lậu chẳng đáng là bao nhưng mà thôi, thây kệ nó! Vợ mình dạy nhạc, mình thì làm thêm tẩu thuốc bằng gỗ. Tẩu đẹp lắm cậu ạ! Mình bán một rúp một cái đấy. Nếu ai mua cả chục hay nhiều hơn thì, cậu biết đấy, có bớt chút ít. Cũng cố sống qua loa thế nào xong thôi. Cậu biết không, trước mình làm ở cục, bây giờ thì mình được chuyển về đây, thăng lên bậc bảy cũng trong ngành đó thôi Mình sẽ làm ở đây. Còn cậu sao rồi? Chắc là cỡ viên chức bậc năm rồi chứ? Phải không? – Không đâu, anh bạn ạ, cao hơn thế nữa đấy, – anh béo nói. – Mình là viên chức bậc ba rồi có hai mề đay của Nhà nước. Anh gầy bỗng dưng tái mét mặt, ngây ra như phỗng đá, nhưng lát sau thì anh ta toét miệng cười mặt mày nhăn nhúm; dường như mắt anh ta sáng hẳn lên. Toàn thân anh ta rúm ró, so vai rụt cổ khúm núm Cả mấy thứ vali, hộp, túi của anh ta như cũng co rúm lại, nhăn nhó Chiếc cằm dài của bà vợ như dài thêm ra; thằng Naphanain thì rụt chân vào và gài hết cúc áo lại – Dạ, bẩm quan trên, tôi tôi rất lấy làm hân hạnh ạ. Bạn nghĩa là bạn từ thuở nhỏ, thế rồi bỗng nhiên làm chức to thế. Hì hì hì. – Thôi, cậu đừng nói thế đi! – anh béo cau mặt. – Sao cậu lại giở giọng thế? Mình với cậu là bạn từ thuở nhỏ – việc gì cậu lại giở giọng quan cách thế. – Dạ bẩm quan Quan lớn dạy gì kia ạ – anh gầy cười hì hì, người càng rúm ró hơn. – Quan lớn chiếu cố cho thế này là đội ơn mưa móc cho kẻ bần dân đấy ạ Dạ bẩm quan trên, thưa đây là con trai tôi Naphanain và vợ là Luida, theo đạo Luyte đấy ạ Anh béo định quở trách điều gì thêm, nhưng gương mặt anh gầy toát ra vẻ kính cẩn, lâng lâng hoan hỉ đến mức anh béo cảm thấy buồn nôn. Anh béo ngoảnh mặt đi và đưa tay từ biệt anh gầy. Anh gầy nắm ba ngón tay anh béo, cúi gập mình xuống chào và cười lên như một chú tẫu: “Hì hì hì”. Bà vợ mỉm cười. Naphanain kéo chân lại và buông thõng chiếc mũ xuống. 8 Gêrôxtrát – người Hy Lạp, năm 356 trước Công nguyên đã đốt đền Áctêmiđa Ephecxcaia để tên mình trở thành bất tử. 9 Ephian (khoảng 500 đến 461 trước Công nguyên) – nhà hoạt động chính trị của Aten thời cổ. Năm 480 trước Công nguyên đã phản bội, chỉ cho quân Ba Tư lối đi vòng qua khe Phennôpinxki. Toán dân binh Xpácta ở Hy Lạp cổ bảo vệ khe núi này, đã hy sinh một cách anh hùng. 10 Mề đay “Xtanixláp” – thứ huân chương dành để thưởng cho các quan chức cơ quan dân sự, ở nước Nga trước Cách mạng.
13. Cả ba người đều sững sờ một cách đầy thú vị. (Anh béo và anh gầy, An-tôn Sê-khốp, in trong Tuyển truyện ngắn An-tôn Sê-khốp, NXB Văn học, Hà Nội, 2001, Tr.101-102) Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Văn bản trên chủ yếu được kể lại từ điểm nhìn của ai? Câu 2. Chi tiết nào khiến cho “anh gầy” thay đổi thái độ đối với “anh béo”? Câu 3. Phân tích những đặc điểm nổi bật của nhân vật “anh gầy” trong văn bản? Câu 4. Xác định chủ đề của văn bản. Câu 5. Từ văn bản trên, anh/ chị có suy nghĩ gì về thói xu nịnh trong cuộc sống? II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích ngắn gọn chủ đề của bài thơ sau: Ngông nghênh tuổi trẻ vô tình đục rạn chân chim mắt mẹ. Ngông nghênh tuổi trẻ vô tình vít còng lưng cha. Hồn nhiên bước vào ngôi nhà hôn nhân Cuộc sống lứa đôi đại ngàn nhiệt đới Ta bơ vơ đứa trẻ rừng chiều lạc lối Như thiêu thân lao vào ánh sáng công danh Bảy dại Ba khôn Một giận Mười buồn Đi giữa cõi nhân gian ta như quả non xanh ủ đất đèn chín ép. Chuyến tàu đời vừa qua ga Lục Thập11 Ngoái lại, ước chi Đó là BẢN NHÁP. (Bản nháp, Vân Anh, in trong Dưới vòm sữa mẹ, Nxb Hội Nhà văn, Hà Nội, 2016) Câu 2. (4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về câu nói: Hãy sống như lửa cháy. ĐỀ 4. I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau: CHAT GPT 11 Lục thập: 60 tuổi.
14. Thời gian qua, sự xuất hiện của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) có tên ChatGPT (tên gọi đầy đủ là Chat Generative Pre-training Transformer) - một chatbot do công ty khởi nghiệp OpenAI phát triển đã làm giới công nghệ quan tâm dùng thử. Điểm đặc biệt của công cụ này là có kho kiến thức mà ChatGPT đã học được trong một thời gian dài để hoàn thiện. Công cụ thông minh nhất thế giới Được biết, ứng dụng Chat GPT (chatbot) được mệnh danh là trí tuệ nhân tạo (AI) thông minh nhất thế giới. Công cụ này có thể trò chuyện, trả lời lưu loát đầy đủ các câu hỏi mà bạn đưa ra, bất kể là thắc mắc về lĩnh vực gì. Khi Chat GPT ra mắt, người sử dụng muốn tra cứu đã bắt đầu trò chuyện với công cụ này thay vì tìm kiếm thông tin trên google. Với sự hiểu biết trong nhiều lĩnh vực, các câu hỏi thắc mắc của người sử dụng đã được trả lời chỉ sau vài giây. [ ] Có phải một bước ngoặt về công nghệ? Việc Chat GPT ra mắt hồi tháng 11-2022 hoàn toàn có khả năng sẽ được ghi nhớ như một bước ngoặt trong việc giới thiệu một làn sóng trí tuệ nhân tạo mới tới công chúng rộng rãi hơn. Điều chưa rõ là liệu Chat GPT có thực sự là một bước đột phá hay không khi một số nhà khoa học chỉ trích gọi đây là một động thái truyền thông xuất sắc đã giúp công ty OpenAI thu được hàng tỷ USD đầu tư từ Microsoft. Nhà khoa học AI tại Meta Yann LeCun, nhà khoa học AI tại Meta và giáo sư tại Đại học New York cho rằng: Chat GPT không phải là một tiến bộ khoa học đặc biệt thú vị và gọi ứng dụng này là “bản thử nghiệm hào nhoáng” do các kỹ sư xây dựng. Trong khi đó, chuyên gia Haomiao Huang của Kleiner Perkins, công ty đầu tư mạo hiểm ở Thung lũng Silicon, cảnh báo trên trang tin công nghệ Ars Technica: Khi làm việc với các mô hình AI này, bạn phải nhớ rằng chúng là máy đánh bạc chứ không phải máy tính. Còn Jason Davis, giáo sư nghiên cứu tại Đại học Syracuse, khẳng định cuộc cách mạng thực sự chính là tạo ra cuộc trò chuyện như giữa người với người. Davis nói: Mô hình đó rất quen thuộc, nó giống như một cuộc trò chuyện và giống như việc đưa ra một yêu cầu tìm kiếm trên google. [ ] Cách tạo tài khoản Chat GPT Các bước chuẩn bị để tạo tài khoản Chat GPT: - Một địa chỉ email (nên sử dụng Gmail vì mức độ phổ biến cũng như dễ tạo mới, thao tác). - Chương trình mở rộng trên trình duyệt web để đổi VPN (mạng riêng ảo), ví dụ TunnelBear trên Google Chrome. - Số điện thoại tại nước ngoài để nhận tin nhắn chứa mã kích hoạt Nếu tạo tài khoản Chat GPT ở Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn vì bắt buộc phải có số điện thoại tại nước ngoài để nhận tin nhắn chứa mã kích hoạt. (Văn Phong tổng hợp, nguồn: Báo Quân đội nhân dân) Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Chỉ ra các yếu tố hình thức của văn bản. Câu 2. Ngoài phương thức biểu đạt chính là thuyết minh, văn bản trên còn sử dụng kết hợp các phương thức biểu đạt nào? Câu 3. Văn bản trên được chia làm mấy phần? Nêu nội dung chính của từng phần. Câu 4. Văn bản trên được viết ra nhằm mục đích gì?
15. Câu 5. Theo anh/ chị, trí tuệ nhân tạo có thể thay thế được trí tuệ của con người không? Lí giải vì sao? II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về những tác hại mà trí tuệ nhân tạo có thể gây ra cho con người. Câu 2. (4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ sau: MẠN THUẬT (Bài 13) Quê cũ nhà ta thiếu của nào? Rau trong nội, cá trong ao. Cách song mai tỉnh hồn Cô dịch12, Kề nước cầm đưa tiếng Cửu cao13. Khách đến vườn còn hoa lác14, Thơ nên cửa thấy nguyệt vào. Cảnh thanh dường ấy chăng về nghỉ, Lẩn thẩn làm chi áng mận đào15. (Nguyễn Trãi toàn tập, Đào Duy Anh, NXB Khoa học xã hội, 1976, tr. 407) 12 Cách song: ở ngoài cửa sổ Hồn Cô dịch: Sách Trang tử thiên “Tiêu diêu du”, nói đến thần nhân núi Cô dịch, da như băng tuyết, yểu điệu như xử nữ, tượng trưng cái đẹp trong trắng. Ở đây Nguyễn Trãi ví cốt cách thanh khiết của cây mai như cái tinh thần trong trắng của nữ thần núi Cô dịch (núi Cô dịch ở tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc) 13 Cửu cao: Kinh thi bài “Hạc minh” có câu: “Hạc minh vu cửu cao, thanh văn u dã”, nghĩa là chim hạc kêu ở chỗ đầm sâu, tiếng nghe vang cả đồng ruộng. Chim hạc ví với người quân tử. Ý câu thơ này là: ở kề nước, chim hạc kêu tiếng vang khắp, ví như mình là người quân tử ở ẩn, thanh giá ảnh hưởng đến cả xung quanh. 14 Vườn còn hoa lác: vườn hoa lác đác. Có văn bản dùng từ “hoa lạc” nghĩa là hoa đón chào. 15 Áng mận đào: Đào lý là cây đào, cây mận dùng để ví người hiền tài. Địch Nhân Kiệt là tể tướng đời Đường tiến cử nhiều người hiền, đều trở thành danh thần, người ta khen ông rằng: “Thiên hạ đào lý tất tại công môn” nghĩa là người hiền trong thiên hạ ở trong nhà cửa ông cả. Vì vậy áng mận đào để chỉ chỗ cửa quyền.
16. ĐỀ 5. I. PHẦN ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản sau: THỜ CÚNG TỔ TIÊN – NÉT ĐẸP VĂN HÓA CỦA NGƯỜI VIỆT Thờ tổ tiên là một nét đẹp văn hóa của người Việt xưa và nay. Bàn thờ tổ tiên là một phần không thể thiếu trong mỗi gia đình, không kể giàu nghèo hay địa vị xã hội. Tục thờ cúng tổ tiên của người Việt có nguồn gốc từ nền kinh tế nông nghiệp trong xã hội phụ quyền xưa. Khi Nho giáo du nhập vào Việt Nam, chữ hiếu được đề cao, đã làm cho tục thờ cúng tổ tiên có một nền tảng triết lý sâu sắc. Gia đình, gia tộc, và vấn đề "dương danh hiển gia" được đề cao. Không nhất thiết phải là mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một nén hương (nhang) lên bàn thờ tổ tiên trong ngày lễ, Tết, hay ngày giỗ, con cháu trong gia đình cũng thể hiện được tấm lòng thành kính, hướng về cội nguồn, tưởng nhớ những người thân đã khuất. Từ lâu, thờ cúng tổ tiên ông bà đã trở thành một phong tục, là chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc làm người; đồng thời là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt Nam. Dân Việt trọng lễ nghĩa, hiếu thảo với cha mẹ và có hiếu với ông bà tổ tiên, với nguồn gốc của mình. Trên bàn thờ tổ tiên, ở chính giữa đặt bát hương (tượng trưng cho tinh tú) và trên bát hương có cây trụ để cắm hương vòng (tượng trưng cho trục vũ trụ); ở hai góc ngoài bao giờ cũng có hai cây đèn (hoặc nến) tượng trưng cho Mặt Trời ở bên trái và Mặt Trăng ở bên phải. Khi cần giao tiếp với tổ tiên (có lúc thỉnh cầu, có khi sám hối ) người ta thường đốt nến (đèn dầu) và thắp hương. Mọi nguyện cầu theo các vòng khói hương chuyển đến ông bà tổ tiên. Đặc trưng của văn hóa nông nghiệp cũng được thể hiện ở trên bàn thờ tổ tiên của người Việt. Thông thường, ở ngay sau bát hương thường có một cái đỉnh ba chân, nắp đỉnh được vẽ hình con lân với ý nghĩa sức mạnh bề trên kiểm soát tinh thần con cháu khi đứng trước bàn thờ. Bàn thờ tổ tiên luôn cần được thanh tịnh. Vì thế, đồ tế lễ chỉ có thể là hương, hoa, trà, quả Những ngày giỗ, Tết, con cháu muốn dâng cúng cỗ mặn phải đặt ở một chiếc bàn phụ phía trước và thấp hơn bàn thờ chính. Hướng bàn thờ cũng được người Việt rất quan tâm. Thông thường hướng nhà theo đạo Phật thì hướng Nam là nơi của bát nhã, tức trí tuệ, hướng của sự sáng tạo, của sinh lực tràn trề, đầy dương khí. Nhiều khi cũng đặt bàn thờ hướng Tây vì người ta nghĩ hướng này hợp với sự đối đãi của âm dương, nên yên ổn và phát triển, nghĩa là vị thần được an tọa. (Theo Thúy Hằng, nguồn: Thực hiện các yêu cầu từ 1 đến 5 (trình bày ngắn gọn): Câu 1. Xác định thể loại của văn bản (0,5 điểm) Câu 2. Chỉ ra các yếu tố hình thức được sử dụng trong văn bản. (0,5 điểm) Câu 3. Anh/ chị có nhận xét gì về cách đặt nhan đề của tác giả? (1,0 điểm) Câu 4. Nêu khái quát nội dung của văn bản. (1,0 điểm) Câu 5. Theo anh/ chị, tục thờ cúng tổ tiên có còn phù hợp với xã hội hiện đại không? Lí giải vì sao? (1,0 điểm)
17. II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm) Câu 1. (2,0 điểm) Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/ chị về vai trò của tuổi trẻ trong việc giữ gìn những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc. Câu 2. (4,0 điểm) Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) phân tích hình tượng nhân vật Dung trong văn bản sau: (Tóm lược một đoạn: Dung sinh ra trong một gia đình trước kia danh giá nhưng giờ sa sút, nghèo khổ. Vì đã đông con, nên khi Dung ra đời, cả bố mẹ đều đối với nàng rất lãnh đạm, thờ ơ. Dung lớn lên trong sự hờ hững, lạnh nhạt ấy của gia đình. Rồi Dung bị mẹ gả bán cho nhà người ta để lấy mấy trăm đồng bạc). Về đến nhà chồng, Dung mới biết chồng là một anh học trò lớp nhì, vừa lẫn thẩn vừa ngu đần. Nàng đã bé mà chồng nàng lại còn bé choắt hơn. Nhưng bà mẹ chồng với các em chồng nàng thì to lớn ác nghiệt lắm. Qua ngày nhị hỉ, Dung đã tháo bỏ đôi vòng trả mẹ chồng, ăn mặc nâu sồng như khi còn ở nhà, rồi theo các em chồng ra đồng làm ruộng. Nhà chồng nàng giàu, nhưng bà mẹ chồng rất keo kiệt, không chịu nuôi người làm mà bắt con dâu làm. Khốn nạn cho Dung từ bé đến nay không phải làm công việc gì nặng nhọc, bây giờ phải tát nước, nhổ cỏ, làm lụng đầu tắt mặt tối suốt ngày. Đã thế lại không có người an ủi. Chồng nàng thì cả ngày thả diều, chả biết cái gì mà cũng không dám cãi lại bà cụ. Còn hai em chồng nàng thì ghê gớm lắm, thi nhau làm cho nàng bị mắng thêm. Những lúc Dung cực nhọc quá, ngồi khóc thì bà mẹ chồng lại đay nghiến: - Làm đi chứ, đừng ngồi đấy mà sụt sịt đi cô. Nhà tôi không có người ăn chơi, không có người cả ngày ôm lấy chồng đâu. Rồi bà kể thêm: - Bây giờ là người nhà tao rồi thì phải làm. Mấy trăm bạc dẫn cưới, chứ tao có lấy không đâu. Dung chỉ khóc, không dám nói gì. Nàng đã viết ba bốn lá thư về kể nỗi khổ sở của nàng, nhưng không thấy cha mẹ ở nhà trả lời. Một hôm tình cờ cả nhà đi vắng, Dung vội ăn cắp mấy đồng bạc trinh lẻn ra ga lấy vé tàu về quê. Đến nơi, mẹ nàng ngạc nhiên hỏi: - Kìa, con về bao giờ thế? Đi có một mình thôi à? Dung sợ hãi không dám nói rằng trốn về, phải tìm cớ nói dối. Nhưng đến chiều tối, nàng lo sợ quá, biết rằng thế nào ngày mai mẹ chồng nàng cũng xuống tìm. Nàng đánh bạo kể hết sự tình đầu cho cha mẹ nghe, những nỗi hành hạ nàng phải chịu, và xin cho phép nàng ở lại nhà. Cha nàng hút một điếu thuốc trong cái ống điếu khảm bạc, rồi trầm ngâm như nghĩ ngợi. Còn mẹ nàng thì đùng đùng nổi giận mắng lấy mắng để: - Lấy chồng mà còn đòi ở nhà. Sao cô ngu thế. Cô phải biết cô làm ăn thế đã thấm vào đâu mà phải kể. Ngày trước tôi về nhà này còn khó nhọc bằng mười chứ chả được như cô bây giờ đâu, cô ạ. Sớm mai, bà mẹ chồng Dung xuống. Vừa thấy thông gia, bà đã nói mát: - Nhà tôi không có phúc nuôi nổi dâu ấy. Thôi thì con bà lại xin trả bà chứ không dám giữ.
18. Mẹ Dung cãi lại: - Ô hay, sao bà ăn nói lạ. Bây giờ nó đã là dâu con bà, tôi không biết đến. Mặc bà muốn xử thế nào thì xử. Chỉ biết nó không phải là con tôi nữa mà thôi. Bà nọ nhường bà kia, rút cục Dung được lệnh của mẹ phải sửa soạn để đi với mẹ chồng. Bị khổ quá, nàng không khóc được nữa. Nàng không còn hy vọng gì ở nhà cha mẹ nữa. Nghĩ đến những lời đay nghiến, những nỗi hành hạ nàng phải sẽ chịu, Dung thấy lạnh người đi như bị sốt. Nàng hoa mắt lên, đầu óc rối bời, Dung ước ao cái chết như một sự thoát nợ. Nàng không nhớ rõ gì. Ra đến sông lúc nào nàng cũng không biết. Như trong một giấc mơ, Dung lờ mờ thấy cái thành cầu, thấy giòng nước chảy. Trí nàng sắc lại khi ước lạnh đập vào mặt, nàng uất ức lịm đi, thấy máu đỏ trào lên, rồi một cái màng đen tối kéo đến che lấp cả. Bỗng nàng mơ màng nghe thấy tiếng nhiều người, tiếng gọi tên nàng, một làn nước nóng đi vào cổ. Dung ú ớ cựa mình muốn trả lời. - Tỉnh rồi, tỉnh rồi, không lo sợ gì nữa. Bây giờ chỉ đắp chăn cho ấm rồi sắc nước gừng đặc cho uống là khỏi. Dung dần dần nhớ lại. Khi nàng mở mắt nhìn, thấy mình nằm trong buồng, người u già cầm cây đèn con đứng đầu giường nhìn nàng mỉm cười một cách buồn rầu: - Cô đã tỉnh hẳn chưa? Dung gật: - Tỉnh rồi. Một lát, nàng lại hỏi: - Tôi làm sao thế nhỉ... Bà cả đâu u? Bà ấy về chưa? U già để tay lên trán Dung, không trả lời câu hỏi: - Cô hãy còn mệt. Ngủ đi. Hai hôm sau, Dung mạnh khỏe hẳn. Bà mẹ chồng vẫn chờ nàng, hỏi có vẻ gay gắt thêm: - Cô định tự tử để gieo cái tiếng xấu cho tôi à? Nhưng đời nào, trời có mắt chứ đã dễ mà chết được. Thế bây giờ cô định thế nào? Định ở hay định về? Dung buồn bã trả lời: - Con xin về. Khi theo bà ra ga, Dung thấy người hai bên đường nhìn nàng bàn tán thì thào. Nàng biết người ta tò mò chú ý đến nàng. Trông thấy dòng sông chảy xa xa, Dung ngậm ngùi nghĩ đến cái chết của mình. Lần này về nhà chồng, nàng mới hẳn là chết đuối, chết không còn mong có ai cứu vớt nàng được nữa. Dung thấy một cảm giác chán nản và lạnh lẽo. Khi bà cả lần ruột tương gọi nàng lại đưa tiền lấy vé, Dung phải vội quay mặt đi để giấu mấy giọt nước mắt. (Hai lần chết, Thạch Lam16, in trong tập Gió đầu mùa, Nxb Đời nay, Hà Nội, 1937) 16 Thạch Lam (1910-1942) tên khai sinh là Nguyễn Tường Lân, là một người đôn hậu và rất đỗi tinh tế, ông có quan điểm văn chương lành mạnh tiến bộ và có biệt tài về truyện ngắn. Truyện ngắn của Thạch Lam thường có sự hòa quyện giữa hai yếu tố hiện thực và lãng mạn trữ tình. Cho nên truyện ngắn của ông thường không có cốt truyện đặc biệt, mỗi truyện ngắn giống như một bài thơ trữ tình đượm buồn.