Đề cương ôn tập kiểm tra cuối học kì I Ngữ văn 10 - Năm học 2023-2024

Nội dung tài liệu: Đề cương ôn tập kiểm tra cuối học kì I Ngữ văn 10 - Năm học 2023-2024

1. Tổ Ngữ văn ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ I MÔN NGỮ VĂN – LỚP 10 Năm học: 2023 – 2024 *MA TRẬN ĐỀ Mức độ nhận thức A. TKĩ Vận Tổng Nội dung kiến thức / Đơn vị kĩ năng Nhận Thông Vận Tnăng dụng % biết hiểu dụng cao điểm 1 Đọc Thần thoại và sử thi 3 3 1 1 60 Commented [A1]: 3 câu tự luận nhận biết = 1,5 điểm Truyện Commented [A2]: 3 câu tự luận thông hiểu = 3,0 điểm Thơ trữ tình Sân khấu dân gian (chèo/tuồng) Commented [A3]: 1 câu tự luận vận dụng = 1,0 điểm Văn nghị luận Văn bản thông tin Commented [A4]: 1 câu tự luận vận dụng cao = 0,5 điểm 2 Viết Viết văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội 1* 1* 1* 1* 40 Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một đoạn trích/tác phẩm văn học Viết bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm Viết bài luận về bản thân Viết bản nội quy hoặc bản hướng dẫn nơi công cộng Tỉ lệ% 25% 45% 20% 10% 100 Tổng 70% 30% B. PHẠM VI ( KIẾN THỨC CƠ BẢN) I. VĂN BẢN ĐỌC 1. Sức hấp dẫn của Truyện kể a. Thần thoại: * Nội dung: Thể hiện quan niệm về vũ trụ và khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của con người thời nguyên thủy. * Hình thức: - Chứa đựng các yếu tố nghệ thuật, tôn giáo, triết học, lịch sử... - Có cốt truyện đơn giản: có thể là cốt truyện đơn tuyến, tập trung vào một nhân vật hoặc là một tổ hợp nhiều cốt truyện đơn. - Nhân vật chính: là các vị thần/những con người có nguồn gốc thần linh...được miêu tả với hình dạng khổng lồ, hoặc với sức mạnh phi thường... - Câu chuyện trong thần thoại gắn liền với thời gian phiếm chỉ, mang tính ước lệ và không gian vũ trụ với nhiều cõi khác nhau. - Lối tư duy hồn nhiên, chất phác, ý tưởng bay bổng, lãng mạn.
2. b. Truyện truyền kì: * Nội dung: - Kể về những câu chuyện kì lạ. - Phản ánh những vấn đề thiết yếu của con người, thời đại. * Hình thức: - Sử dụng nhiều yếu tố kì ảo. - Xây dựng các nhân vật có hành trạng khác thường. c. Truyện ngắn hiện đại ( văn học lãng mạn 1930- 1945) * Nội dung: - Xây dựng nhân vật trong mối quan hệ với cái đẹp. - Gửi gắm những suy nghĩ sâu kín về con người; thời đại. * Nghệ thuật: - NT xây dựng tình huống truyện; tạo dựng nhân vật; thủ pháp đối lập tương phản. - Ngôn ngữ tạo hình; giàu chất họa vừa cổ kính vừa hiện đại . 2. Vẻ đẹp của Thơ ca. a. Thơ Hai Cư * Nội dung: Thể hiện những rung cảm của con người trước thiên nhiên bằng những hình ảnh trong sáng, nhẹ nhàng nhưng cũng đậm tính tượng trưng. * Hình thức: - Bài thơ Hai-cư (Haiku) trong tiếng Nhật chỉ gồm 3 dòng (dòng 1 và dòng 3 có năm âm tiết, dòng 2 có bảy âm tiết). - Thiên về khơi gợi hơn là miêu tả và diễn giải; thường sử dụng quý ngữ. - Kiệm lời mà vẫn gợi nhiều cảm xúc và suy tưởng. b. Thơ Đường luật: * Nội dung: - Thể hiện tình yêu thiên nhiên. - Tình yêu quê hương, đất nước. * Hình thức: - Về bố cục: gồm 4 cặp câu tương ứng với bốn phần: đề – thực – luận – kết. - Về luật bằng – trắc: Có quy định về sự hài thanh trong từng câu và trong các bài để đảm bảo sự cân bằng, hài hoà cho âm hưởng của toàn bộ bài thơ. - Về đối: Đối ở câu thực và câu luận. - Tứ thơ: Xây dựng theo các mối quan hệ tương đồng hoặc đối lập, tả ít gợi nhiều, chú trọng miêu tả gián tiếp hơn là trực tiếp. c. Thơ Mới ( 1932 – 1945). * Nội dung: Bộc lộ những tình cảm, cảm xúc cá nhân cũng như ý thức cá tính của con người với nhiều biểu hiện đa dạng, độc đáo. * Hình thức: - Đột phá mạnh mẽ khỏi những nguyên tắc thi pháp chi phối mười thế kỉ thơ trung đại trước đó.
3. - Câu thơ, các phương thức gieo vần, ngắt nhịp, tạo nhạc điệu trở nên linh hoạt, tự do hơn. - Hình ảnh thơ bộc lộ rõ nét dấu ấn chủ quan trong cách quan sát, cảm nhận và tưởng tượng về thế giới của tác giả. 3. Sức sống của Sử Thi * Nội dung: - Xoay quanh những biến cố trọng đại liên quan đến vận mệnh của toàn thể cộng đồng như chiến tranh hay công cuộc chinh phục thiên nhiên để ổn định và mở rộng của cộng đồng. - Phản ánh diện mạo đời sống tinh thần, hệ giá trị, niềm tin của cộng đồng. * Hình thức: - Dung lượng đồ sộ. - Nhân vật sử thi: Là người anh hùng đại diện cho sức mạnh, phẩm chất lí tưởng và khát vọng chung của cộng đồng, có thể bao quát cả thế giới thần linh và con người. - Thời gian sử thi là quá khứ thiêng liêng, thuộc về một thời đại xa xưa được cộng đồng ngưỡng vọng - Lời kể trong sử thi: Thành kính, trang trọng, nhịp điệu chậm rãi, trần thuật tỉ mỉ, thường xuyên sử dụng thủ pháp so sánh trùng điệp, mang tính khoa trương, cường điệu. 4. Tích trò sân khấu dân gian a. Chèo: * Nội dung: Thể hiện những vấn đề trong cuộc sống xã hội, con người. * Hình thức: - Nghệ thuật chèo mang tính tổng hợp, có sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa nói, hát, múa với sự hỗ trợ của các đạo cụ, nhạc khí dân tộc độc đáo, trên cơ sở một tích trò (còn gọi là tích truyện, chèo bán hay đơn giản là tích có sẵn). - Nhân vật của chèo: Gồm nhiều hạng người trong xã hội, có địa vị, nghề nghiệp, giới tính, tuổi tác khác nhau. Gồm 2 loại chính: vai chính (tích cực) và vai lệch (tiêu cực). b. Tuồng: * Nội dung: Diễn đạt những vấn đề trong cuộc sống xã hội, con người. * Hình thức: - Nghệ thuật tuồng: Mang tính tổng hợp, phối hợp cả văn học, ca nhạc và vũ đạo. - Tích tuồng dân gian giàu yếu tố hài, hướng tới châm biếm các thói hư, tật xấu hay đả kích một số hạng người nhất định trong xã hội. II. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT 1. Sử dụng từ Hán Việt: - Nhận biết được từ Hán Việt. - Giải thích được nghĩa của các từ ngữ Hán Việt. - Nêu được ý nghĩa của việc sử dụng từ Hán Việt. - Lưu ý khi dùng từ Hán Việt (đảm bảo đúng ý nghĩa, ngữ cảnh). 2. Lỗi về dùng từ, lỗi về trật tự từ và cách sửa:
4. - Nhận biết được lỗi sai khi dùng từ và sửa lỗi sai đó. - Nhận biết được các lỗi về trật tự từ và sửa lỗi sai. - Đưa ra được các phương án sửa lỗi sai phù hợp. 3. Lỗi về liên kết và mạch lạc trong đoạn văn, văn bản: Dấu hiệu nhận biết và cách chỉnh sửa. - Hiểu thế nào là liên kết và mạch lạc trong đoạn văn, văn bản. - Nhận biết được dấu hiệu của sự mạch lạc. -Thấy được những lỗi sai khi liên kết, diễn đạt. - Đưa ra được các phương án sửa lỗi sai đó. 4. Sử dụng trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược trong văn bản. - Hiểu ý nghĩa của việc trích dẫn, cước chú và cách đánh dấu phần bị tỉnh lược trong văn bản. - Nâng cao kĩ năng sử dụng trích dẫn. - Tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. III. ÔN TẬP KĨ NĂNG VIẾT: 1. VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM TRUYỆN(Chủ đề, những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật) a. Đặc điểm của văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện * Viết văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện là dạng bài mà ở đó ta bày tỏ những nhận xét, quan điểm riêng biệt. * Các yếu tố của truyện gồm: + Chủ đề + Các yếu tố về hình thức nghệ thuật: nhan đề, cốt truyện, nhân vật, tình huống truyện, lời thoại, ngôi kể Ví dụ: - Yếu tố kỳ ảo trong truyện thần thoại. - Tình huống cho chữ trong truyện ngắn Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân. b. Yêu cầu đối với văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện * Giới thiệu ngắn gọn về tác phẩm truyện (nhan đề, tên tác giả, ) và ý kiến khái quát của người viết về tác phẩm. * Tóm tắt tác phẩm truyện (vừa đủ để người đọc nắm được nội dung chính). * Phân tích cụ thể, rõ ràng về tác phẩm truyện (chủ đề, nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của chúng) với những cứ liệu sinh động. * Đánh giá về tác phẩm truyện dựa trên các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục. * Khẳng định giá trị của tác phẩm truyện. c. Dàn ý chung của văn bản nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm truyện * Mở bài: Nêu vấn đề cần nghị luận. * Thân bài: Lần lượt trình bày hệ thống luận điểm, luận cứ và dẫn chứng theo một trình tự nhất định để làm sáng tỏ vấn đề đã nêu ở mở bài. * Kết bài: Khẳng định lại vấn đề nghị luận và giá trị của tác phẩm
5. 2. VIẾT VĂN BẢN NGHỊ LUẬN PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ MỘT TÁC PHẨM THƠ. a. Tìm hiểu những đặc điểm của bài văn nghị luận phân tích, đánh giá tác phẩm thơ * Bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ không phải là một bài phát biểu cảm nhận đơn thuần. *Kiểu bài viết này đòi hỏi sự chặt chẽ trong lập luận, sự sáng rõ, sắc nét của luận điểm và sự mạch lạc trong tổ chức bài viết. * Bởi vậy, người viết cần nắm chắc các tri thức về đặc trưng thi ca đã được giới thiệu trong các bài học và được làm rõ qua các tiết đọc văn bản để có những phân tích, đánh giá thuyết phục. Mặt khác, kiểu bài này cũng vẫn khuyến khích người viết thể hiện những rung cảm và tưởng tượng của mình khi chiếm lĩnh bài thơ. b. Các yếu tố chủ yếu của một bài thơ gồm: * Mạch cảm xúc của thi nhân được gửi qua những rung động và tình cảm của nhân vật trữ tình. * Các yếu tố về hình thức nghệ thuật: Từ ngữ, hình ảnh, cách tổ chức nhịp điệu, nhạc điệu, cách liên kết mạch cảm xúc và hình ảnh, c. Yêu cầu đối với bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ * Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ được chọn (tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, khuynh hướng, trào lưu văn học gắn với bài thơ; lí do lựa chọn bài thơ để phân tích, đánh giá). * Chỉ ra và phân tích được những nét đặc sắc, độc đáo của bài thơ (từ ngữ, hình ảnh, cách tổ chức nhịp điệu, nhạc điệu, cách liên kết mạch cảm xúc và hình ảnh, ) * Đánh giá giá trị của bài thơ về phương diện ngt cũng như ý nghĩa nhân sinh. d. Dàn ý chung của bài văn nghị luận phân tích, đánh giá một tác phẩm thơ * Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ (tác giả, thời điểm ra đời, nơi xuất bản, đánh giá chung của dư luận, ) và nêu vấn đề chính sẽ được tập trung phân tích trong bài viết. * Thân bài (cần triển khai các ý): + Phân tích, đánh giá mạch ý tưởng, cảm xúc của nhân vật trữ tình (nhân vật trữ tình muốn biểu đạt điều gì, thông qua hình tượng nào, với cái nhìn và thái độ ra sao, ). + Phân tích, đánh giá sự phát triển của hình tượng chính (qua các khổ, đoạn trong bài) và tính độc đáo của những phương tiện ngôn từ đã được sử dụng (từ ngữ, cách gieo vần, ngắt nhịp, các biện pháp tu từ, ). + Phân tích, đánh giá nét hấp dẫn riêng của bài thơ so với những sáng tác khác cùng đề tài, chủ để, thể loại (của chính nhà thơ hoặc của những tác giả khác). * Kết bài: Khẳng định giá trị tư tưởng và giá trị thẩm mĩ của bài thơ, ý nghĩa của bài thơ đối với người viết bài nghị luận. 3. BÀI LUẬN THUYẾT PHỤC NGƯỜI KHÁC TỪ BỎ MỘT THÓI QUEN HAY MỘT QUAN NIỆM. a. Đặc điểm của bài văn nghị luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay quan niệm * Viết bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay quan niệm là nêu ý kiến, sử dụng lí lẽ và dẫn chứng để thuyết phục người có thói quen, quan niệm chưa đúng, tiêu
6. cực thay đổi theo chiều hướng đúng đắn, tích cực. * Thói quen là những cử chỉ, hành động lặp đi lặp lại lâu ngày. Ví dụ về thói quen xấu: thói quen vứt rác bừa bãi; lãng phí thời gian, ỷ lại người khác, dùng thuốc kháng sinh tuỳ tiện, * Quan niệm là cách hiểu, cách nhận thức, của mỗi người về một vấn đề. Ví dụ về quan niệm chưa đúng đắn như: có tiền là có tất cả, không chơi với những bạn học kém hơn, im lặng là vàng,... * Vấn đề có thể là một tư tưởng, đạo lí; một hiện tượng có thực trong đời sống con người hoặc một vấn đề xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học. b. Yêu cầu đối với bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay một quan niệm * Tìm hiểu đề (đọc kĩ đề bài; xác định đối tượng của bài viết, mục đích của bài viết thuyết phục từ bỏ thói quen hoặc quan niệm nào). * Nêu lí do và phân tích các ảnh hưởng tiêu cực, tác hại của thói quen, quan niệm cần phải thay đổi, từ bỏ. * Có các dẫn chứng cụ thể, sinh động về những ảnh hưởng tiêu cực, tác hại của thói quen, quan niệm đó. Ví dụ: + Các số liệu thống kê + Các ví dụ cụ thể, sự kiện hoặc tình huống mà bả thân đã trải qua. + Các câu chuyện truyền tải thông điệp phù hợp với quan niệm của em + Các trích dẫn phát biểu của những người có liên quan. * Dự đoán phản ứng và lập luận của người có thói quen, quan niệm mà em muốn thuyết phục để nêu ý kiến phản biện của em. c. Dàn ý chung của bài luận thuyết phục người khác từ bỏ một thói quen hay quan niệm * Mở bài: Dẫn dắt và nêu thói quen hoặc quan điểm cần thuyết phục người khác từ bỏ. * Thân bài: Lần lượt trình bày hệ thống luận điểm, luận cứ và dẫn chứng theo một trình tự nhất định để thuyết phục người khác từ bỏ thói quen hoặc quan niệm đó.
7. * Kết bài: Khẳng định lại thông điệp mọi người cần từ bỏ thói quen hoặc quan niệm chưa tốt; rút ra bài học cho bản thân. C. ĐỀ MINH HOẠ ĐỀ MINH HOẠ KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ I Môn: Ngữ văn 10 Năm học: 2023- 2024 Thời gian làm bài: 90 phút I. ĐỌC HIỂU (6 điểm) Đọc văn bản sau: CỔ TÍCH ẤM SỨT VÒI (Trần Đức Tiến) Trong quán nước bên đường, có một cái ấm pha trà đã cũ. Vòi ấm bị sứt một miếng nhỏ. Chủ quán mấy lần định thay, nhưng vì chưa có tiền nên cứ để dùng tạm. Vả lại trông thế nhưng ấm còn tốt chán. Bản thân chiếc ấm như cũng hiểu được hoàn cảnh của ông chủ. Nó tự nhủ: mình đã bị khuyết tật thì phải cố làm việc cho tốt. Thế là ấm luôn chú ý giữ cho mình sạch sẽ. Nó hãm trà bằng nước sôi thật khéo, bao giờ trà cũng vừa chín và tỏa hương thơm phức. Khi rót trà ra chén, qua cái vòi bị sứt, nó cẩn thận không để nước rớt ra ngoài. Cái ấm có phần hơi xấu xí ấy cứ tận tình phục vụ khách hết ngày này qua ngày khác. Lâu dần thành quen, ai vào quán cũng chỉ muốn dùng trà trong cái ấm sứt vòi. Mùa đông, có người pha trà xong, còn khum khum hai lòng bàn tay ôm lấy chiếc ấm thật lâu. Một hôm, bỗng có một vị khách từ nơi xa đến. Nhìn thấy chiếc ấm hơi khác thường, ông ta nhấc lên, chăm chú ngắm nghía hồi lâu. Đoạn cất tiếng nói với chủ quán: - Ấm quý! Nếu ông bằng lòng để lại cho tôi, tôi sẽ trả cho ông thật hậu. - Dào ôi! Bác khéo đùa! – Ông chủ nhìn khách nở nụ cười thật thà – Chẳng qua chỉ là cái ấm sứ bình thường, do vô ý tôi đánh mẻ ở vòi. Quán nghèo nên mới phải để dùng tạm - Ông bảo ấm bình thường à? Ba trăm năm mà bình thường à? - Bác vừa nói gì cơ? - Tôi bảo cái ấm này đã ra đời cách đây ba thế kỉ. Nếu tính tuổi thì tôi với ông còn phải gọi ấm là cụ tổ của cụ tổ đấy! Tóm lại là đồ cổ, quý hiếm cực kì. Nghe giọng nói quả quyết của ông khách, cái ấm suýt rùng mình. Thiếu bản lĩnh một chút thì nó đã để cho nước sôi trào ra miệng. Nhưng nó kịp trấn tĩnh. Không ai tự biết mình bằng mình, ấm nghĩ thầm. Nó biết nó ra đời ở một cái lò gốm sứ ven sông, chỉ mới cách đây hơn chục năm. Cái ông khách tưởng như sành đồ cổ kia, hóa ra nhìn gà hóa cuốc. - Thế nào? Ông để lại cho tôi chiếc ấm này chứ? 7
8. Chủ quán ngần ngừ, nhìn chiếc ấm như muốn hỏi: “Người ta tha thiết như thế, ngươi tính sao”? Chiếc ấm im lặng. Nó không nói được, tất nhiên rồi. Đất có nung thành sứ thì cũng chả cất nên lời. Nhưng ấm biết suy nghĩ. Và ông chủ hiểu được những suy nghĩ của nó. Chính vì thế mà ông ngẩng lên nói với khách: - Nó không đồng ý, bác ạ. Nó biết sứ mệnh cao quý của nó là biến những cái búp trà thành thứ nước uống tuyệt vời, như tất cả những cái ấm lão luyện khác. Bao nhiêu năm nay, nó đã tận tụy phục vụ khách hàng của tôi. Đến nỗi sứt mẻ cả mình mẩy mà vẫn không nề hà Khách ở quán tôi ai cũng chuộng nó. Tôi không thể vì tiền mà phụ họ được. Vậy là cái ấm sứt vòi vẫn được ở lại trong cái quán nước nghèo, làm cái công việc sở trường của nó là pha trà. Đôi khi nó nghĩ: May mà ông chủ quán không tham! Nếu không thì vị khách gà mờ kia đã mất oan cả đống tiền. Còn nó, dù được trưng bày trong tủ kính, hay quăng quật mua đi bán lại, sao cũng đến lúc thân phận bị lộ tẩy. Tưởng ba trăm năm, hóa ra có mười năm Lúc ấy thì xấu hổ chết đi được! Có hôm nào ghé quán nước nhìn thấy chiếc ấm ấy, bạn hãy tưởng tượng thêm những câu chuyện thú vị về nó nhé. Tôi cam đoan chiếc ấm sứt vòi nào cũng chứa trong mình khối chuyện lí thú, có khi cả chuyện cổ tích nữa ấy chứ! (In trong Xóm Bờ Giậu, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2021) Trả lời các câu hỏi sau: Câu 1. Nêu phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản trên? Câu 2. Đặc điểm nổi bật về hình thức của chiếc ấm là gì? Câu 3. Vì sao vị khách từ nơi xa đến muốn ông chủ quán để lại chiếc ấm? Câu 4. Chi tiết Nó tự nhủ: mình đã bị khuyết tật, thì phải cố làm việc cho thật tốt thể hiện điều gì về chiếc ấm cũ? Câu 5. Theo bạn, vì sao chiếc ấm cho rằng Không ai tự biết mình bằng mình? Câu 6. Anh/chị hiểu được điều gì về chiếc ấm qua câu nói của ông chủ: Bao nhiêu năm nay, nó đã tận tụy phục vụ khách hàng của tôi. Đến nỗi sứt mẻ cả mình mẩy mà vẫn không nề hà Khách ở quán tôi ai cũng chuộng nó. Tôi không thể vì tiền mà phụ họ được. Câu 7. Nhận xét về thái độ, tình cảm mà ông chủ quán dành cho chiếc ấm trong câu chuyện. Câu 8. Từ câu chuyện về chiếc ấm sứt vòi, bạn rút ra bài học gì cho mình? II. VIẾT (4.0 điểm) Viết một bài luận (khoảng 500 chữ) với chủ đề: Nhìn rõ chính mình. 4. Đáp án minh họa: HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ I MÔN NGỮ VĂN, LỚP 10 Phần Câu Nội dung Điểm I ĐỌC HIỂU 6.0 8
9. 1 Phương thức tự sự 0.5 2 Đặc điểm nổi bật: chiếc ấm bị sứt vòi 0.5 3 Khách từ xa muốn ông chủ quán để lại cho chiếc ấm vì nghĩ 0.5 nó là đồ cổ, quý hiếm 4 Chiếc ấm tự ý thức về khiếm khuyết của mình và gắng sức 0.75 làm việc thật tốt để bù đắp lại khiếm khuyết đó 5 Vì chỉ bản thân mình mới hiểu sâu sắc về chính mình: hiểu 1.0 những điểm mạnh, điểm yếu; đặc điểm tính cách; giá trị đích thực của mình. 6 Lời nói đó đã cho thấy giá trị của chiếc ấm: Sự kiên trì, tận 0,75 tụy, sự chăm chỉ, hi sinh. Đồng thời còn cho thấy sự thấu hiểu của ông chủ về chiếc ấm 7 Thái độ, tình cảm của ông chủ quán dành cho chiếc ấm: Thấu 1.0 hiểu, trân trọng, nâng niu, tự hào. 8 - Nêu ra bài học cho bản thân. 1.0 - Lí giải lí do bản thân nêu bài học ấy VIẾT 4.0 a. Đảm bảo cấu trúc bài nghị luận 0.5 Mở bài nêu được vấn đề, Thân bài triển khai được vấn đề, Kết bài khái quát được vấn đề b. Xác định đúng yêu cầu của đề 0.5 Con người cần phải biết nhìn rõ chính mình c. Triển khai vấn đề nghị luận thành các luận điểm 2.0 HS có thể viết bài nhiều cách trên cơ sở kết hợp được lí lẽ và dẫn chứng để tạo tính chặt chẽ, logic của mỗi luận điểm; đảm bảo các yêu cầu sau: II * Giới thiệu vấn đề 0.5 * Giải thích: Nhìn rõ chính mình là tự hiểu, tự nhận thức đầy đủ, đúng đắn về bản thân, về giá trị của mình trong cuộc sống. * Bàn luận: Trong cuộc sống, con người có cần phải nhìn rõ chính mình không? Vì sao? - Cuộc sống của con người phong phú, muôn màu muôn vẻ nhưng cũng rất phức tạp. Nó có thể tác động đến mỗi con người theo chiều hướng tích cực hoặc tiêu cực. - Biết nhìn rõ chính mình sẽ giúp con người có thể đứng vững trước những tác động khác nhau của cuộc sống, nhất là khi con người phải đối diện với những tác động tiêu cực. - Biết nhìn rõ chính mình, con người có thể làm chủ bản thân, làm chủ cuộc sống; biết điều chỉnh thái độ với chính mình 9
10. và những người xung quanh sao cho phù hợp; biết lựa chọn những gì phù hợp và cần thiết với mình. - Nhìn rõ chính mình, con người sẽ hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của bản thân; biết hạn chế điểm yếu, phát huy điểm mạnh để tự hoàn thiện mình về trí tuệ, tâm hồn, phẩm chất, nhân cách... Đó sẽ là điều kiện thuận lợi để con người có thể hoàn thành mọi công việc hay nhiệm vụ được giao – hoàn thành sứ mệnh của mình với cuộc đời. - Biết nhìn rõ chính mình giúp con người có cách sống, lối sống tích cực, được mọi người xung quanh yêu mến, nể trọng; cuộc sống sẽ trở nên ý nghĩa, nhiều màu sắc và đáng sống hơn... - Nếu ai cũng biết nhìn rõ chính mình, mối quan hệ giữa người với người sẽ trở nên tốt đẹp hơn, xã hội thanh bình, phát triển * Mở rộng: Phê phán những kẻ không biết nhìn rõ chính mình, ảo tưởng về bản thân nên sống kiêu ngạo hoặc quá tự ti về bản thân nên sống khép kín, hèn nhát... * Bài học nhận thức và hành động - Nhận thức sâu sắc về ý nghĩa của việc nhìn rõ chính mình - Biết nhìn rõ chính mình để có lối sống tích cực, có ý nghĩa * Đánh giá khái quát về vấn đề d. Chính tả, ngữ pháp 0.5 Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp Tiếng Việt. e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận; 0.5 có cách diễn đạt mới mẻ. 10.0 C. ĐỀ LUYỆN TẬP * C1. ĐỀ LUYỆN TẬP ( Đề cương ôn tập giữa kì 1 gồm 5 đề sau– Đã ôn luyện kiểm tra giữa kì 1 - GV yêu cầu học sinh xem lại ) Đề 01: I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm ) Đọc văn bản: Thần Mưa là vị thần hình rồng, thường xuống hạ giới hút nước biển, nước sông vào bụng rồi bay lên trời cao phun nước ra làm mưa cho thế gian có nước uống và cày cấy, cây cỏ trên mặt đất được tốt tươi. Thần Mưa thường theo lệnh Trời đi phân phát nước ở các nơi. Thần Mưa có tật hay quên, có vùng cả năm không đến, sinh ra hạn hán ở hạ giới, có vùng lại đến luôn, làm thành lụt lội. Bức xúc vì hạn hán kéo dài, ngày kia có một con Cóc kéo binh đoàn Gấu, Cọp, Cua, Gà và Ong lên thiên đình kiện Trời, đánh binh đoàn nhà trời tơi tả, đến 10
11. Thần Sét cũng bại trận tan tành. Trời phải đích thân ra nghênh tiếp, và phát hiện ra Thần Mưa đã ngủ quên cả năm trời. Trời cuống quýt sai Thần Mưa xuống hạ giới làm mưa gấp. Rồi dặn Cóc rằng hễ trời hạn hán thì hãy nghiến răng, Trời sẽ biết mà làm mưa. Từ đó có câu: "Con cóc là cậu ông trời Ai mà đánh nó thì trời đánh cho" Sau vụ đó, Trời nhận ra công việc phân phối nước cho khắp mặt đất rất nặng nề, một mình thần Mưa có khi không làm hết, nên Trời mở một cuộc thi chọn các giống thủy tộc có tài trở thành rồng hút nước phun mưa giúp sức thần Mưa. Cuộc thi rồng đó Trời đã chọn lấy địa điểm ở cửa Vũ (Vũ Môn) thuộc Hà Tĩnh ngày nay. Cuộc thi gồm ba kỳ, mỗi kỳ phải vượt qua một đợt sóng, con vật nào đủ sức, đủ tài, vượt qua cả ba đợt thì mới đậu để được hóa Rồng. Trong một tháng trời, bao nhiêu loài thủy tộc đến thi đều bị loại, vì không con nào vượt trót được cả ba đợt sóng. Có con cá rô nhảy qua được một đợt, đợt sau thì bị rớt. Có con tôm nhảy qua được hai đợt, ruột gan vây vẩy râu đuôi đã gần hóa rồng. Khi đến đợt ba, đuối sức bị té nên lưng cong lại. Đến lượt có một con cá chép vào cuộc thi, con cá này bản chất của nó đã là quý hiếm đặc biệt, vì trong miệng nó có ngậm một viên ngọc trai. Thần Gió thấy lạ bay đến để xem, gió, mây ào ạt kéo đến, sấm sét ầm trời, và những đợt sóng cao trỗi dậy, đưa cá chép ào ào vượt qua cả ba đợt sóng tới Vũ Môn nhả ngọc hóa rồng. Do đó mà trong dân gian đã có câu ca dao về việc cá chép hóa rồng. "Mồng ba cá đi ăn thề Mồng bốn cá về cá vượt Vũ Môn" (Theo Lựa chọn đáp án đúng: Câu 1: Trong văn bản trên, Thần Mưa được miêu tả là vị thần A. hình dạng kì quặc, không có đầu B. mặt mũi nanh ác, tiếng quát tháo rất dữ dội C. hình rồng, thường hút nước vào bụng, rồi bay lên trời cao phun nước D. thân thể to lớn, bước một bước là từ đỉnh núi này sang đỉnh núi kia Câu 2: Dòng nào dưới đây nêu không đúng cách Thần Mưa làm ra mưa? A. xuống hạ giới hút nước biển, nước sông vào bụng B. bay lên trời cao phun nước C. làm mưa cho thế gian có nước uống và cày cấy, cây cỏ tốt tươi D. phân phát nước cho mặt đất khi nghe Cóc nghiến răng Câu 3: Thần Mưa có tật xấu gì? A. hay quên B. ham chơi C. lười biếng D. bừa bãi Câu 4: Tật xấu ấy của Thần Mưa đã gây họa gì cho nhân gian? A. gây ra lũ lụt, hạn hán. B. gây ra cảnh kiện tụng C. khiến binh đoàn nhà trời bị đánh tơi tả D. khiến Thần Sét bại trận tan tành. Câu 5: Chi tiết con cá rô thi rồng bị rớt, con tôm nhảy sóng đến đợt ba, đuối sức 11
12. bị té nên lưng cong lại cho thấy vượt vũ môn là công việc như thế nào? A. thú vị B. khó khăn C. nhàm chán D. dễ dàng Câu 6: Chi tiết cá chép hoá rồng có ý nghĩa gì? A. tượng trưng cho sức mạnh siêu nhiên, thần bí B. tượng trưng cho may mắn tự nhiên mà có C. tượng trưng cho sự nỗ lực, thành công và may mắn D. tượng trưng cho những khó khăn, thử thách cần vượt qua trong cuộc sống Câu 7: Truyện Thần Mưa có ý nghĩa gì? A. phản ánh những xung đột giữa muôn loài. B. phản ánh tư duy nhận thức của con người về “hạ giới” và “thiên đình” C. giải thích nguồn gốc của một số câu ca dao D. giải thích hiện tượng mưa lụt, hạn hán và hình dạng của một số loài thủy sản Trả lời các câu hỏi: 8. Theo bạn, có thể lược bỏ chi tiết miêu tả: con Cóc kéo binh đoàn Gấu, Cọp, Cua, Gà và Ong lên thiên đình kiện Trời, đánh binh đoàn nhà trời tơi tả, đến Thần Sét cũng bại trận tan tành trong văn bản hay không? Vì sao? 9. Bạn rút ra được bài học gì cho bản thân sau khi đọc văn bản? 10. Sau ba lần vượt qua đợt sóng, cá chép đã vượt vũ môn thành công. Từ chi tiết này, bạn nghĩ gì về sự thành công trong cuộc sống? (Trả lời bằng 4-5 câu) II. VIẾT (4.0 điểm) Viết một bài luận (khoảng 500 chữ) phân tích, đánh giá nội dung và nghệ thuật của văn bản Thần Mưa. Đề 02: I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm) Đọc truyện thần thoại sau: Ngày xưa, khi vạn vật còn chưa có, thế giới đã tồn tại ông Trời. Ông Trời có một quyền phép vô song, quyền phép tối cao nhất mà các vạn vật sau này không thể sánh bằng. Trời làm ra tất cả mọi thứ: trái đất, núi non, sông, biển, mưa, nắng. Trời sinh ra tất cả: loài người, cỏ cây, muông thú... Từ mặt trời, mặt trăng, các ngôi sao trên trời cho đến vạn vật ở mặt đất, tất cả đều do Trời tạo nên. Mắt của trời rất tinh tường, am hiểu và biết hết mọi sự xảy ra trên thế gian. Trời là cha đẻ muôn loài, xét đến muôn việc, thưởng phạt không bỏ ai. Do đó mà con người tin có đạo Trời, nhờ Trời, cho là Trời sinh, Trời dưỡng, và đến khi chết thì về chầu Trời. Trời cũng có vợ, gọi là bà Trời, và mỗi khi hai ông bà cãi mắng nhau là lúc trời vừa mưa vừa nắng. Mỗi lúc Trời giận loài người lầm lỗi ở thế gian thì giáng xuống thiên tai, bão táp, lụt lội, hạn hán... Giang sơn của Trời là từ mặt đất lên đến trên cao, có chín tầng trời, và chỗ giáp với đất gọi là chân trời. Trời vô hình, không nói, nhưng người ta tin là ở đâu đâu cũng có mặt của Trời, không một ai tránh khỏi lưới Trời, mọi việc đều do Trời định. 12
13. Ông Trời của Việt Nam thời cổ cũng còn gọi là Ngọc Hoàng ( ) Tương truyền rằng Ngọc Hoàng dùng đất sét nặn ra người xong, đem phơi nắng cho khô thì bỗng gặp một trận mưa to. Ngọc Hoàng vội vàng đem các tượng cất đi, song có vài tượng không lấy kịp, bị nước mưa làm hư. Các tượng hư hóa thành những người tàn tật ở trên mặt đất, còn những tượng kịp cất đi hóa thành những người lành lặn, đủ tay chân. Ngọc Hoàng ở trong một cung điện giống như cung điện nhà vua dưới trần. Ở cửa điện có một thần mặc áo giáp cầm gậy giữ cửa. Ngọc Hoàng họp các quan lại tại đây. Triều đình cũng không khác gì ở hạ giới ( ). Ngọc Hoàng luôn vận sắc phục đại triều, áo thêu rồng vàng, đầu đội mũ có tua đỏ dắt mười ba viên ngọc ngũ sắc, tay cầm hốt. Ngọc Hoàng thường ngự trên ngai chạm rồng mỗi lần thiết triều để xử việc trên trời hay ở thế gian. Bên tả và hữu của Ngọc Hoàng có các thần nhà trời chầu chực để Ngọc Hoàng sai khiến. Cõi trời chia ra chín tầng, có người nói là ba mươi ba tầng, các vị thần trời tùy theo chức tước cao thấp mà ở theo thứ tự mỗi tầng. Ngọc Hoàng là bậc tối cao, ở tầng thứ nhất. (“Ông Trời”, trích từ “Thần Thoại Việt Nam” – Thu Nga, Việt Dũng, Hoàng Minh, NXB Thanh Niên) Lựa chọn đáp án đúng: Câu 1. Đâu là phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong truyện thần thoại “Ông Trời”: (0,5 điểm) A. Tự sự B. Miêu tả C. Biểu cảm D. Thuyết minh Câu 2. Truyện thần thoại “Ông Trời” sử dụng người kể chuyện ở ngôi thứ mấy? (0,5 điểm) A. Ngôi thứ nhất B. Ngôi thứ hai C. Ngôi thứ ba D. Đáp án A và C Câu 3. Chi tiết nào sau đây nói về đặc điểm của không gian trong truyện “Ông Trời”: (0,5 điểm) A. Trời là một bậc quyền phép vô song ở trên cao, làm ra tất cả B. Giang sơn của Trời là từ mặt đất lên đến trên cao, có chín tầng trời C. Trời sinh ra tất cả loài người, muôn vật, cỏ cây D. Trời thấy tất cả, biết hết mọi sự xảy ra ở thế gian Câu 4. Nhân vật chính trong truyện thần thoại trên là ai? (0,5 điểm) A. Ông Trời B. Bà Trời C. Ngọc Hoàng D. A và C Câu 5. Phát biểu nào sau đây nói lên đặc điểm về cốt truyện của truyện thần thoại “Ông Trời”? (0,5 điểm) A. Xoay quanh quá trình sáng tạo ra vạn vật và con người B. Xoay quanh chiến tích của những người anh hùng C. Xoay quanh cuộc xung đột giữa các bộ tộc D. Xoay quanh cuộc chiến mở rộng địa bàn Câu 6. Phát biểu nào sau đây nói về chủ đề của truyện thần thoại “Ông Trời”: (0,5 điểm) 13
14. A. Thể hiện khát vọng của người xưa trong việc lí giải các hiện tượng trong tự nhiên B. Thể hiện niềm tin sơ khai của người xưa về một đấng tối cao tạo ra muôn loài C. Thể hiện sự lạc hậu về kiến thức khoa học và kĩ thuật của người xưa D. Cả A và B Câu 7. Qua truyện thần thoại trên, người xưa thể hiện thái độ như thế nào đối với Ông Trời? (0,5 điểm) A. Thái độ ghét bỏ B. Thái độ sợ hãi C. Thái độ tôn kính D. Không bộc lộ thái độ Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu: Câu 8. Nêu nội dung khái quát của truyện thần thoại “Ông Trời”? (0,5 điểm) Câu 9. Bạn hiểu như thế nào về cụm từ “đạo Trời” được nói tới trong truyện ? (0,5 điểm) Câu 10. Theo bạn, trong thời đại ngày nay, niềm tin về sự có mặt của Ông Trời có còn hợp lí không? Lí giải? (Viết khoảng 5 – 7 dòng) II. LÀM VĂN (4,0 điểm) Bạn hãy viết một bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về mặt nghệ thuật của truyện thần thoại “Ông Trời”. Đề 03: I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm) Đọc văn bản sau: Huyện Đông Triều có bà đỡ là bà Trần. Một đêm bà nghe tiếng gõ cửa, bèn mở cửa nhìn khắp xung quanh mà chẳng thấy ai. Đột nhiên, có con hổ chồm tới cõng bà đi. Ban đầu, bà sợ chết khiếp. Sau đó bà tỉnh táo lại, thấy hổ dùng một chân trước ôm bà chạy như bay, gặp bụi rậm gai góc thì dùng chân rẽ lối, từ từ mà đi. Tới chỗ ngọn núi sâu trong rừng, hổ thả bà xuống. Bà lại thấy một con hổ cái đang cào đất, lăn lộn. Bà cho là hổ định ăn thịt mình, sợ hãi không dám động đậy. Hổ đực dùng chân chỉ dẫn bà nhìn hổ cái và chảy nước mắt. Bà thấy như có cái gì động đậy trong bụng hổ cái, biết là nó sắp đẻ. Sẵn có thuốc kích đẻ trong dải áo, bà bèn hòa với nước suối cho nó uống. Cảm thấy hổ cái đỡ đau, bà lại xoa bóp bụng cho nó. Lát sau thì hổ sinh con. Bà thấy hổ đực mừng rỡ đùa giỡn với con mình, còn hổ cái thì nằm phục xuống, dáng mệt mỏi lắm. Hổ đực rời khỏi gốc cây, đến bên bà đỡ, quỳ chân trước trên đất, vừa quỳ vừa nhìn bà, lát sau đưa ra một khối bạc. Bà biết hổ tặng mình, nhận lấy và buộc vào thắt lưng. Hổ đực từ từ đứng dậy, vừa đi vừa ngoái nhìn bà. Bà theo hổ ra khỏi rừng. Lúc rời khỏi khu rừng, trời sắp sáng, bà giơ tay nói: “Xin chúa sơn lâm quay về”. Hổ bèn dừng lại quỳ xuống, hướng về bà đỡ cúi đầu vẫy đuôi tỏ ý tiễn biệt. Bà đi khá xa, hổ mới gầm lớn rồi rời đi. Bà về đến nhà, bỏ bạc ra cân được hơn mười lạng. Năm ấy mất mùa, bà nhờ có số bạc ấy mà sống qua được. Huyện Lạng Giang có người tiều phu nọ đang kiếm củi ở chân núi. Từ xa thấy cây cối trong thung lũng phía trước ngọn núi lay động không ngớt, bác tiều mới 14
15. vác búa đến xem. Bác ngó quanh thì thấy một con hổ trán trắng, to như con bò, khi thì cúi đầu cào đất, khi thì nhảy lên vật xuống, thỉnh thoảng lấy chân móc họng, miệng ngoác lớn như cái sàng, máu chảy lênh láng. Bác tiều phu thấy miệng hổ có một khúc xương mắc trong họng. Bàn chân hổ móng vuốt lớn, càng móc, khúc xương càng vào sâu. Bác tiều chậm rãi uống rượu lấy can đảm, rồi trèo lên cây hô lên rằng: “Cổ họng ngươi đau phải không? Đừng cắn ta, ta sẽ lấy xương ra cho ngươi”. Hổ nghe thấy, nằm phục xuống, há miệng hướng về bác tiều như cầu cứu. Bác tiều trèo xuống, thò tay vào cổ họng hổ, lấy ra một chiếc xương bò to như cánh tay. Hổ liếm mép, vừa bỏ đi vừa nhìn khuôn mặt bác tiều. Bác tiều hô lớn: “Nhà ta ở thôn ấy, hễ được miếng ngon thì nhớ nhau nhé”. Bác tiều ra về được mấy hôm, nửa đêm nghe thấy ngoài cửa có tiếng kêu rất dữ dội. Sáng hôm sau mở cửa, bác tiều thấy có một con hươu chết ở đó. Nhiều năm sau, bác tiều qua đời. Lúc sắp chôn, một con hổ bỗng nhiên đến trước mộ. Những người đưa đám bỏ chạy, từ xa thấy hổ dùng đầu dụi vào quan tài, gầm gừ, gào lớn, đi quanh quan tài vài vòng rồi bỏ đi. Về sau, mỗi dịp đến ngày giỗ bác tiều, hổ lại đưa hươu, lợn đến để ngoài cửa, mấy chục năm liền. (Vũ Trinh – Con hổ có nghĩa, Dương Tuấn Anh dịch, tạp chí Văn học và Tuổi trẻ, tháng 5/2021, tr. 47-49) Lựa chọn đáp án đúng: Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản? (0,5 điểm) A. Biểu cảm B. Tự sự C. Thuyết minh D. Nghị luận Câu 2. Văn bản “Con hổ có nghĩa” thuộc thể loại nào sau đây: (0,5 điểm) A. Truyện viễn tưởng B. Truyện cổ tích C. Truyện hư cấu D. Truyện thần thoại Câu 3. Bà đỡ Trần và người tiều phu đã giúp đỡ những con hổ việc gì? (0,5 điểm) A. Lấy khúc xương mắc trong cổ con hổ B. Đỡ đẻ cho con hổ cái C. Dẫn những con hổ về rừng D. Cả A và B Câu 4. Những con hổ đã có hành động gì đối với những người cứu giúp chúng? (0,5 điểm) A. Báo đáp ơn nghĩa B. Vong ân bội nghĩa C. Làm hại người đã cứu giúp D. Không có hành động gì Câu 5. Phát biểu nào sau đây nói về nội dung khái quát của văn bản: (0,5 điểm) A. Nói về việc người tiều phu gỡ khúc xương mắc trong họng con hổ và được con hổ trả ơn B. Nói về việc bà đỡ Trần đỡ đẻ cho con hổ cái và được con hổ đực trả ơn C. Nói về việc bà đỡ Trần và người tiều phu đi vào rừng thì gặp những con hổ D. Nói về việc bà đỡ Trần và người tiều phu giúp đỡ những con hổ và được chúng trả ơn Câu 6. Phát biểu nào sau đây nói về chủ đề của văn bản: (0,5 điểm) A. Ca ngợi hành động sẵn sàng giúp đỡ người khác của bà đỡ Trần B. Ca ngợi hành động dũng cảm của người tiều phu 15
16. C. Ca ngợi lối sống biết đền ơn đáp nghĩa của những chú hổ D. Ca ngợi lòng yêu thương giữa con người và loài vật Câu 7. Văn bản “con hổ có nghĩa” muốn gửi gắm thông điệp gì đến bạn đọc? (0,5 điểm) A. Sống cần phải biết giúp đỡ người khác B. Nhận ơn phải biết ghi nhớ và trả ơn C. Sống cần phải biết yêu thương người khác D. Làm ơn thì không cần chờ người trả ơn Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu: Câu 8. Bạn rút ra được bài học gì sau khi đọc văn bản trên? (0,5 điểm) Câu 9. Theo bạn, việc tác giả ghép hai câu chuyện khác nhau vào trong cùng một văn bản có ý nghĩa gì? (1,0 điểm) Câu 10. Nêu cảm nghĩ về một chi tiết mà em thấy ấn tượng nhất. (Viết khoảng 5 – 7 dòng) (1,0 điểm) II. LÀM VĂN (4,0 điểm) Bạn hãy viết một bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn đã cho ở phần Đọc hiểu. Đề 04: I. ĐỌC HIỂU (6,0 điểm) Đọc bài thơ sau: Ngày xưa chào mẹ, ta đi Mẹ ta thì khóc, ta đi thì cười Mười năm rồi lại thêm mười Ta về ta khóc, mẹ cười lạ không ? “Ông ai thế? Tôi chào ông!” Mẹ ta trí nhớ về mênh mông rồi “Ông có gặp thằng con tôi? Hao hao... tôi nhớ... nó người như ông” Mẹ ta trở nhớ về không Trả trăm năm lại bụi hồng... rồi đi. (“Mẹ ta trả nhớ về không” – Đỗ Trung Quân) Lựa chọn đáp áp đúng: Câu 1. Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? (0,5 điểm) A. Tự do B. Lục bát C. Song thất lục bát D. Thất ngôn bát cú đường luật Câu 2. Xác định chủ thể trữ tình trong bài thơ? (0,5 điểm) A. Tác giả B. Người mẹ C. Nhân vật xưng “ta” D. Khuyết chủ thể trữ tình Câu 3. Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong bài thơ? (0,5 điểm) A. Tự sự B. Biểu cảm C. Nghị luận D. Thuyết minh Câu 4. Biện pháp tu từ nào sau đây được sử dụng trong bốn dòng thơ đầu? (0,5 16
17. điểm) A. Ẩn dụ B. So sánh C. Nhân hóa D. Đối lập Câu 5. Phát biểu nào sau đây nói về tâm trạng của nhân vật “ta” trong bốn dòng thơ đầu? (0,5 điểm) A. Vui mừng trong ngày ra đi, xúc động trong ngày trở về B. Vui mừng trong ngày ra đi, thất vọng trong ngày trở về C. Buồn bã trong ngày ra đi, vui mừng trong ngày trở về D. Khóc lóc trong ngày ra đi, vui cười trong ngày trở về Câu 6. Những dấu chấm lửng ( ) được sử dụng trong bài thơ có tác dụng gì? (0,5 điểm) A. Thể hiện thái độ ngập ngừng của người nói B. Tạo khoảng lặng để người đọc suy ngẫm C. Tăng tính bất ngờ nhằm gây cảm xúc mạnh cho người đọc D. Cả ba đáp án trên Câu 7. Qua bài thơ, nhân vật “ta” muốn bộc lộ nỗi niềm gì với người mẹ của mình? (0,5 điểm) A. Niềm vui sướng khi được gặp lại mẹ sau mười năm xa cách B. Tình yêu thương, niềm day dứt đối với người mẹ của mình C. Lòng biết ơn đối với người đã có công sinh thành dưỡng dục D. Nỗi ân hận vì đã không thể ở bên cạnh để chăm sóc mẹ của mình Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu: Câu 8. Câu nói nào của người mẹ trong bài thơ gây bất ngờ nhất với bạn? Lí giải? (0,5 điểm) Câu 9. Từ nội dung bài thơ, bạn rút ra được bài học gì cho bản thân? (1,0 điểm) Câu 10. Viết khoảng 5 – 7 dòng trình bày suy nghĩ của bạn về ý nghĩa của tình mẫu tử. (1,0 điểm) II. LÀM VĂN (4,0 điểm) Bạn hãy viết bài văn nghị luận phân tích, đánh giá chủ đề và những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ “Mẹ ta trả nhớ về không” (Đỗ Trung Quân) Đề 05: PHẦN I. ĐỌC HIỂU (6.0 điểm) Đọc văn bản sau: (1) Hôm qua em đi tỉnh về Như hôm em đi lễ chùa Đợi em ở mãi con đê đầu làng Cứ ăn mặc thế cho vừa lòng anh! Khăn nhung quần lĩnh rộn ràng Hoa chanh nở giữa vườn chanh Áo cài khuy bấm, em làm khổ tôi! Thầy u mình với chúng mình chân quê Nào đâu cái yếm lụa sồi? Hôm qua em đi tỉnh về Cái dây lưng đũi nhuộm hồi sang Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều. xuân? Nào đâu cái áo tứ thân? Cái khăn mỏ quạ, cái quần nái đen? (2) Nói ra sợ mất lòng em Van em em hãy giữ nguyên quê mùa 17
18. (Chân quê, Nguyễn Bính, in trong tập Tâm hồn tôi, 1940) Lựa chọn đáp án đúng: Câu 1. Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? A. Lục bát B. Song thất lục bát C. Tự do D. Thất ngôn bát cú Câu 2. Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai? A. Tác giả B. Cô gái C. Chàng trai D. Nhân vật em Câu 3. Qua bài thơ, bạn hiểu như thế nào về từ “chân quê”? A. Hình ảnh ẩn dụ chỉ con người của quê hương B. Quê hương của mỗi người C. Hồn quê đích thực,vẻ đẹp mộc mạc, đằm thắm của quê hương D. Nguồn gốc của con người Câu 4. Hình ảnh nào trong bài thơ không gắn liền với làng quê? A. Con đê B. Áo cài khuy bấm C. Yếm lụa sồi D. Áo tứ thân Câu 5. Câu thơ “Van em em hãy giữ nguyên quê mùa” xét theo mục đích nói thuộc loại câu gì? A. Câu nghi vấn B. Câu cảm thán C. Câu trần thuật D. Câu cầu khiến Câu 6. Nguyễn Bính được mệnh danh là: A. Ông vua thơ tình B. Nhà thơ lạ nhất trong các nhà thơ mới C. Thánh thơ D. Thi sĩ của đồng quê Câu 7. Qua bài thơ, nhân vật trữ tình muốn nhắn nhủ với “em” điều gì? A. Phải luôn đổi mới bản thân B. Hãy mang những nét đẹp của thành phố về với thôn quê C. Hãy giữ gìn nét đẹp truyền thống D. Đừng từ chối tình cảm của nhân vật trữ tình Trả lời câu hỏi/ Thực hiện các yêu cầu: Câu 8. Trong 4 câu thơ sau khổ 1 có sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó. Câu 9. Nêu khái quát tâm trạng của nhân vật trữ tình trong bài thơ Câu 10. Viết một đoạn văn (khoảng 5-7 câu) thuyết phục người khác cần giữ gìn bản sắc dân tộc. PHẦN II. VIẾT (4.0 điểm) Bạn hãy viết một bài văn ngắn phân tích đoạn (2) bài thơ “Chân quê”- Nguyễn Bính trong phần đọc hiểu. . *C2. ĐỀ LUYỆN TẬP ( Mới ) I. PHẦN ĐỌC (6,0 điểm) Đề 01: I. ĐỌC – HIỂU (6.0 điểm) * Đọc văn bản sau : Chử Lầu (Thần thoại H’Mông) Chử Lầu sau khi sáng tạo ra trời đất bèn làm một lúc 10 mặt trời, 9 mặt trăng và rất nhiều sao để chiếu rọi cho khô ráo và cho sáng. Về sau vì loài người sợ rằng những thứ đó rơi xuống có thể làm nguy hại cho trần gian nên xin Chử Lầu cất đi nhưng Chử Lầu không cất, chỉ làm thêm một cái màng xanh ngăn giữa đất và tinh cầu để cho loài người an tâm. Mười mặt trời là nữ, chín mặt trăng là nam được Chử Lầu cho một cái hồn vào miệng và thổi hơi cho hoạt động. Những tinh cầu ấy hun đốt trong bảy năm liền. Trong thời gian đó, chỉ có ngày mà không có đêm. Khi đất đã khô ráo, Chử Lầu làm ra mọi thứ cỏ cây, muôn vật và người. Con người
19. do Chử Lầu dùng đất nặn thành, cho hồn vào bụng, tiếng nói ở cổ họng và thổi hơi vào cho sống. Mọi vật phát triển rất chóng, chả mấy lúc mà đầy cả mặt đất. Nhưng vì nóng quá, con người bèn chặt cây lớn làm cung tên khổng lồ, bắn vào các mặt trời và mặt trăng. Chín mặt trời và tám mặt trăng trúng tên ngay còn hai cái nữa trốn thoát. Trong khoảng đó có đêm không ngày người ta sống trong cảnh đen tối, lạnh lẽo. Họ cố nài mặt trời và mặt trăng trở lại nhưng chúng không nghe. Các giống vật cử cọp đi gọi, nhưng cũng không được. Sau bảy năm, nhờ có gà gọi mãi đến lần thứ bảy, chúng mới chịu trở về, Chử Lầu thưởng cho gà một cái mào đỏ vì có công trạng ấy. Con người lúc đó sống đến 900 tuổi, đến hạn cũng chết, nhưng được vào vườn Din- giang-ca của Chử Lầu. Ở đó tròn 12 ngày tự nhiên lột da, sống và trẻ lại rồi trở về nhà cũ. Nhưng có một nhà nọ, nàng dâu xích mích với mẹ chồng, thường hắt hủi và xỉ vả nên mẹ chồng giận, quyết ở luôn tại vườn Din-giang-ca không về. Ở đây bà ta ăn quả đào trắng, uống nước suối, phạm vào lệnh cấm của Chử Lầu. Chử Lầu giận, bèn cấm loài người không được đến vườn của mình nữa. Từ đó, loài người hễ chết là chết luôn. Lúc đó công việc làm đồng áng rất nhẹ nhàng. Cỏ không có, cây cối tự nhiên mọc và có quả. Ngô ăn được cả lá. Người ta chỉ mất công gieo ngô và lúa là có ăn. Mỗi lần lúa chín tự nhiên nó bay về, không phải gặt. Nhưng có một người kia phần việc là mang cơm ra đồng cho mọi người ăn, thấy nhóm mình làm việc quá chóng: vừa đặt cơm ở chỗ này thì họ đã tiến cách đó rất xa. Người ấy bèn xin Chử Lầu hiện cỏ ra mặt đất để cho công việc chậm lại. Chử Lầu nghe lời. Vì thế mà từ đó công việc đồng áng rất chật vật. Lại có một nhà khác có người đàn bà nhác không chịu quét dọn nhà cửa để đón lúa nên lúc lúa bay về thấy bẩn thỉu bèn rủ nhau từ đấy quyết không tự về nữa (Theo Bùi Văn Nguyên, Đỗ Bình Trị, Tư liệu tham khảo văn học Việt Nam, Tập I : Văn học dân gian, phần III, NXB Giáo dục, 1976. Tr.93 – 96) Trả lời các câu hỏi: Câu 1. Xác đinh thể loại của văn bản trên? Câu 2. Để chiếu rọi cho khô ráo và cho sáng trời đất, Chử Lầu đã tạo ra cái gì? Câu 3. Vì sao Chử Lầu thưởng cho gà cái mào đỏ? Câu 4. Trong truyện Chử Lầu, người xưa bày tỏ ước mơ gì? Câu 5. Từ văn bản trên hãy chỉ ra hai đặc điểm nổi bật về thể loại của văn bản đó? Câu 6. Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong câu: Lại có một nhà khác có người đàn bà nhác không chịu quét dọn nhà cửa để đón lúa nên lúc lúa bay về thấy bẩn thỉu bèn rủ nhau từ đấy quyết không tự về nữa. Tác dụng của biện pháp tu từ đó? Câu 7. Chỉ ra các yếu tố thần kì và tác dụng của các yếu tố đó? Câu 8. Qua văn bản Chử Lầu, anh/chị có suy nghĩa gì về cuộc sống hiện thực và khát vọng của con người thời cổ? Viết đoạn văn 8-10 dòng trình bày ý kiến của anh/chị về vấn đề này? II. PHẦN VIẾT (4.0 điểm) Trong cuộc sống, có muôn vàn khó khăn thử thách, con người cần sống có tinh thần lạc quan. Hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của anh/chị về vấn đề này. ĐỀ 02 I. ĐỌC HIỂU (6 điểm) Đọc đoạn trích
20. "Phạm Tử Hư quê ở Cẩm Giàng, là một người tuấn sảng hào mại không ưa kiềm thúc. Theo học nhà xử sĩ Dương Trạm, Trạm thường răn Tử Hư về cái tính hay kiêu căng. Từ đấy chàng cố sức sửa đổi, trở nên người có đức tính tốt. Khi Dương Trạm chết, các học trò đều tản đi cả, duy Tử Hư làm lều ở mả để chầu chực, sau ba năm rồi mới trở về. Năm 40 tuổi, Tử Hư đi thi vẫn chưa đỗ; đời Trần, sang du học ở kinh, ngụ ở trong một nhà dân bên bờ hồ Tây. Một buổi sáng, ở nhà trọ đi ra, trong áng sương mù thấy có một đám những tán vàng kiệu ngọc bay lên trên không; kế lại có một cỗ xe nạm hạt châu, kẻ theo hầu cũng rất chững chạc. Tử Hư khẽ dòm trộm xem thì người ngồi trong xe, chính thầy học mình là Dương Trạm. Chàng toan đến gần sụp lạy nhưng Trạm xua tay nói: - Giữa đường không phải chỗ nói chuyện, tối mai nên đến đền Trấn Vũ cửa Bắc, thầy trò ta sẽ hàn huyên. Tử Hư bèn sắm rượu và thức nhắm, đúng hẹn mà đến. Thầy trò gặp nhau vui vẻ lắm, chàng nhân hỏi rằng: - Thầy mới từ trần chưa bao lâu, thoắt đã trở nên hiển hách khác hẳn ngày trước, xin thầy cho biết rõ duyên do để con được vui mừng. Dương Trạm nói: - Ta thuở sống không có một điều thiện nào đáng khen, chỉ có hay giữ điều tín thực đối với thầy bạn, quý trọng những tờ giấy có chữ, hễ thấy rơi vãi liền nhặt mà đốt đi. Đức Đế quân đây ngài khen là có bụng tốt tâu xin cho làm chức trực lại ở cửa Tử đồng. Hôm qua ta hầu lính giá ngài lên chầu Thiên cung, tình cờ lại gặp nhà ngươi, đó cũng là vì thầy trò mình có cái mối duyên " (Trích chuyện Phạm Tử Hử lên chơi Thiên Tào, Truyền kì mạn lục, Nguyễn Dữ, NXB Trẻ,2016,Tr.142) Trả lời câu hỏi sau: Câu 1. Xác định thể loại của văn bản trên? Câu 2. Theo đoạn trích, tính cách nào của Tử Hư được Dương Trạm răn đe và sửa đổi? Câu 3. Điều gì khiến Dương Trạm được Đức Đế quân khen là có bụng tốt và tâu xin cho làm chức trực lại ở cửa Tử đồng? Câu 4: Hiệu quả nghệ thuật của chi tiết kì ảo được sử dụng trong đoạn trích? Câu 5. Chi tiết khi Dương Trạm chết, các học trò đều tản đi cả, duy Tử Hư làm lều ở mả để chầu chực, sau ba năm rồi mới trở về, cho thấy Phạm Tử Hư là người như thế nào? Câu 6. Cảm nhận của anh/chị về tình thầy trò giữ Phạm Tử Hư và Dương Trạm? Câu 7. Đặc trưng nổi bật nhất của thể loại được thể hiện trong đoạn trích là gì?